Varoluşsal zeka nedir? Örnekler ve neden hâlâ yalnızca aday

Fikrin kökeni ve örnekler

Gardner 1983’te Frames of Mind kitabında yedi zeka tanımladı, 1999’da doğacı zekayı sekizinci olarak ekledi ve varoluşsal zekayı bir olasılık olarak bıraktı. Onu sevgi ve kötülük, yaşam ve ölüm, varoluşun doğası gibi “büyük soruları” ortaya atma kapasitesi olarak tanımlar. Lisedeki Felsefe dersinde karşılaşılan sorular — Varlık nedir? İnsan nedir? — tam da bu türdendir. Tipik örnekler: hazır cevabı olmayan bir sorudan vazgeçmemek, gündelik bir olayı bütün bir hayatın içine yerleştirmek, felsefelerin, dinlerin ve bilimin aynı soruya verdiği cevapları karşılaştırmak. Gardner’a göre neredeyse her çocuk bu tür sorular sorar, ama çoğu cevapları tartmaktan çok sormakla ilgilenir. Tüm zekalar zeka türleri rehberinde.

Gardner onu neden eklemedi?

2020’deki bir yazısında üç kuşkusunu sıraladı ve varoluşsal zekanın “hâlâ arafta” olduğunu yazdı: Birincisi, beyinde ayrı bir temeli olup olmadığı belirsiz — bu, onun ölçütlerinden biri. İkincisi, her toplumda mı bulunduğunu yoksa Sokrates sonrası düşünsel kültürde mi ortaya çıktığını sordu. Üçüncüsü, başka zekaların bir karışımı olabilir: sözel-dilsel, mantıksal-matematiksel ve kişisel zekalar (içsel ve sosyal zeka). 2022’de ise ayrı bir zihin biçimi olarak “pekâlâ” kabul edilebileceğini, ama konuyu yalnızca gayriresmî olarak düşündüğünü ekledi.

Ruhsal zeka ve testler

Türkiye’de “ruhsal zeka” aramaları “varoluşsal zeka”dan çok daha fazla, ama Gardner için bunlar farklı fikirler. 2000 yılında International Journal for the Psychology of Religion dergisinin bir sayısı bu soruyu tartıştı: Robert Emmons maneviyatın bir zeka olup olmadığını sordu; Gardner “A Case Against Spiritual Intelligence” başlıklı bir makaleyle karşılık verdi; duygusal zeka kavramının kurucularından John Mayer ise “ruhsal bilinç” teriminin daha doğru olup olmayacağını sordu. Geçerli bir test de yok: kuramın en doğrudan sınaması (Visser, Ashton ve Vernon, 2006, 200 yetişkin) yalnızca sekiz zekayı test etti. Bu yüzden IQ ile ilişkisi bilinmiyor; eğer o çalışmada g faktörüne sıkıca bağlı çıkan sözel ve mantıksal zekaların bir karışımıysa, IQ’dan bağımsız olmayacaktır.

Bu sayfa hakkında

IQ testleri, bizimki de dahil, örüntüler, sayılar ve kelimelerle akıl yürütmeyi ölçer; hayat üzerine ne kadar derin düşündüğünüzü ölçmez. Ölüm ve anlam üzerine düşünmek normaldir; bu düşünceler sürekli ve sıkıntı verici hâle gelirse bir doktorla ya da psikologla konuşmak iyi olur. Bu sayfa yayımlanmış kaynakları genel bilgi amacıyla özetler; Gardner’ın görüşleri 2020 ve 2022 yazılarından, 2000 tartışması yayımlanmış başlıklarından aktarılmıştır. IQ Revealed testi 18 yaş ve üzeri yetişkinler için 40 özgün sorudan oluşan çevrim içi bir akıl yürütme testidir ve klinik bir değerlendirme değildir. IQ Revealed’ın Howard Gardner, MI Oasis ya da adı geçen diğer araştırmacılar, dergiler ve yayınlarla hiçbir bağlantısı yoktur.