Mantıksal-matematiksel (sayısal) zeka nedir? Özellikleri ve araştırmalar

Özellikleri ve kökeni

Gardner bu zekayı 1983'te Frames of Mind kitabında matematikçinin, mantıkçının ve bilim insanının zekası olarak tanımladı; bunu yaparken Jean Piaget'nin çocuklarda mantıksal düşüncenin gelişimi üzerine çalışmalarına dayandı. Tipik özellikler: sayı ve mantık bulmacalarından hoşlanmak, örüntü ve kuralları hızla fark etmek, bir şeyin neden işe yaradığını merak etmek, zihinden rahat işlem yapmak, adım adım ve kategorilerle düşünmek. Bunlar örnektir, test değildir. Türkiye'de bu yeteneğin bilinen yüzü, adını taşıyan Arf değişmeziyle tanınan ve portresi 10 liralık banknota basılan matematikçi Cahit Arf'tir; öğrenciler içinse LGS ve YKS'nin matematik bölümleri. Diğer zekalar, örneğin sözel-dilsel zeka, zeka türleri rehberinde.

Araştırmalar ne gösteriyor?

Doğrudan test: Beth Visser, Michael Ashton ve Philip Vernon 2006'da 200 yetişkine her zeka için iki test ve bir genel zihinsel yetenek testi (Wonderlic Personnel Test) uyguladı. Bu zeka için bir akıl yürütme testi (10 dakikada 30 sözel problem; işlemi yapmadan hangi işlemlerin gerektiğine karar verilir) ve bir hız testi (dört dakikada 120 basit işlem) seçildi. Akıl yürütme testi ortak etkene, yani g faktörüne, 0,70 ve üzerinde yüklendi ve genel zeka testiyle en yüksek korelasyonu gösteren testti. Hız testinin yükü yalnızca 0,20–0,39 arasındaydı. g çıkarıldıktan sonra iki test hâlâ 0,15 korelasyon gösterdi — anlamlı, ama sözel testlerin (0,29) yaklaşık yarısı. Katılımcıların kendi matematik becerisine verdiği puan her iki testle de ilişkiliydi.

Matematik bir dil değil: Marie Amalric ve Stanislas Dehaene 2016'da profesyonel matematikçileri beyin tarayıcısında inceledi. Cebir, analiz, geometri ve topoloji önermeleri iki yarımkürede alın, yan ve alt şakak bölgelerinden oluşan bir ağı çalıştırdı; dil alanlarını ise devreye sokmadı. Evelina Fedorenko ve Rosemary Varley'nin 2016 derlemesine göre dili neredeyse tamamen yitirmiş global afazili kişiler yine de toplama, çıkarma yapabiliyor ve mantık problemleri çözebiliyor.

Sonuç: Matematik yeteneği gerçektir ve beyinde kendi sistemi vardır; ama matematiksel akıl yürütme testi, kuramın öne sürdüğü gibi bağımsız bir zeka değil, genel zeka testi gibi davranır. Alıştırma, çalışılan beceriyi geliştirir; düşünme oyunlarının IQ'yu yükselttiğine dair iyi kanıt yok — bkz. satranç zekayı artırır mı?

Bu sayfa hakkında

IQ testleri bu zekanın büyük kısmını (sayı dizileri, sayısal akıl yürütme, örüntülerde kural bulma) yakalar; matematik bilgisini ya da bilimsel beceriyi ölçmez. Bu sayfa yayımlanmış araştırmaları genel bilgi amacıyla özetler; 2006 verileri yazarın tezinin tamamından alınmıştır. Buradaki hiçbir şey diskalkuliyi, öğrenme güçlüğünü ya da herhangi bir sağlık durumunu değerlendirmez — bu konular hekime, öğretmene veya okul psikoloğuna sorulmalıdır. IQ Revealed testi, 18 yaş üstü yetişkinler için 40 özgün sorudan oluşan çevrim içi bir akıl yürütme testidir; klinik bir değerlendirme değildir. IQ Revealed; Howard Gardner, Educational Testing Service (iki aritmetik testinin yayıncısı), Wonderlic Personnel Test'in yayıncısı, ÖSYM, MEB ya da adı geçen diğer araştırmacı, üniversite, dergi ve yayınlarla bağlantılı değildir.