Bilgelik nedir? Bilgelik ve zeka arasındaki fark
Bilgelik nedir, zekadan farkı ne? Zeka; akıl yürütme, öğrenme ve problem çözme yeteneğidir. Bilgelik ise hayat ve insanlar hakkında sağlam yargıdır: birden çok bakış açısını görmek, bilmediğini kabul etmek ve bir kararın sizin ve başkaları için ne anlama geldiğini tartmak. Kısacası zeka nasıl yapılacağını, bilgelik yapılması gerekip gerekmediğini sorar. Araştırmalar ikisinin yalnızca kısmen örtüştüğünü gösteriyor.
Psikoloji bilgeliği nasıl tanımlıyor?
- Berlin bilgelik paradigması: Berlin'deki Max Planck Enstitüsü'nden Paul Baltes ve Ursula Staudinger, kişilerden zor hayat sorunları üzerine sesli düşünmelerini ister ve yanıtları beş ölçüte göre puanlar: olgusal bilgi, strateji bilgisi, hayatı bağlamı ve zamanı içinde görmek, değerlerin ve önceliklerin farklı olabileceğini kabul etmek, belirsizliği tanıyıp yönetmek.
- Denge kuramı: Robert Sternberg'e göre bilgelik, değerlerle yönlendirilen pratik bilginin ortak iyilik için kullanılmasıdır; kişinin kendi, başkalarının ve daha geniş çıkarları dengelenir. Kuram, Sternberg'in üçlü zeka kuramı üzerine kuruludur.
- Üç boyutlu ölçek: Monika Ardelt bilgeliği bilişsel, yansıtıcı ve duygusal bölümlerden oluşan bir ölçekle ölçer.
Zeka bilgeliğin ne kadarını açıklıyor?
Yalnızca bir kısmını. Berlin'de 125 yetişkinle yapılan bir çalışmada zeka, kişilik ve ikisinin kesiştiği alanı ölçen testler birlikte bilgelik performansındaki farkların yaklaşık %40'ını öngördü. En büyük özgün pay (yaklaşık %15) kişilik ile zekanın kesişimindeki ölçümlerden geldi ve hiçbir ölçüm bilgeliğin yerini tutmadı.
İyi bir hayat için hangisi daha önemli?
Igor Grossmann'ın ekibi 2013'te ABD'nin Michigan eyaletinden rastgele seçilen 241 yetişkini inceledi. Sosyal çatışmalar hakkında daha bilgece akıl yürütenlerin yaşam doyumu daha yüksek, ilişkileri daha iyi, kara kara düşünmeleri daha azdı ve sonraki beş yılda hayatta kalma oranları daha yüksekti; bu bağ sosyoekonomik etkenler, sözel yetenek ve kişilik hesaba katıldığında da sürdü. Zeka ise iyi oluşla ilişkili çıkmadı. Bu tek bir çalışmadaki bir ilişkidir, neden-sonuç kanıtı değildir.
Bilgelik yaşla gelir mi?
Kısmen. 2010 tarihli bir ABD çalışmasında yaşlılar, akıcı zeka azalmasına rağmen çatışmalar hakkında daha bilgece akıl yürüttü. 2012'de bu yaş kazancı ABD'de görüldü, Japonya'da görülmedi. 693 kişiyle yapılan deneylerde ise gençler (20–40) ve yaşlılar (60–80) kendi yakın ilişki sorunlarında farklılaşmadı.
Daha bilgece düşünmek için
Grossmann ve Ethan Kross buna “Süleyman paradoksu” adını verdi: İnsanlar başkalarının sorunları hakkında kendi sorunlarından daha bilgece akıl yürütür. Kendi sorununa dışarıdan bir gözlemci gibi, mesafeli bakmak deneylerde bu farkı ortadan kaldırdı. Kendi düşüncesini böyle izlemek üstbilişin bir parçasıdır. İlgili ayrımlar: pratik zeka ve akademik zeka, EQ ve IQ.
Bu sayfa hakkında
Bir IQ testi, bizimki de dahil, bilgeliği değil zeka tarafını — örüntüler, sayılar ve kelimelerle akıl yürütmeyi — ölçer. Bu sayfa yayımlanmış araştırmaları genel bilgi amacıyla özetler; yalnızca özetine erişebildiğimiz çalışmalarda yalnızca özette yazanı aktarırız. IQ Revealed testi, 18 yaş ve üzeri yetişkinler için 40 özgün sorudan oluşan çevrim içi bir akıl yürütme testidir ve klinik bir değerlendirme değildir. IQ Revealed, adı geçen araştırmacılar, enstitüler, üniversiteler ve dergilerle bağlantılı değildir; isimler yalnızca anlatılan araştırmayı belirtmek için kullanılır.
Bilgelik ve zeka hakkında sık sorulan sorular
Bilgelik nedir?
Psikolojide bilgelik, hayatın zor sorularında sağlam yargıda bulunabilmektir: birden fazla bakış açısını görmek, kendi bilgisinin sınırlarını bilmek, belirsizlikle başa çıkmak ve bir kararın hem kendisi hem başkaları için ne anlama geldiğini tartmak.
Zeka ile bilgelik arasındaki fark nedir?
Zeka akıl yürütme, öğrenme ve problem çözme yeteneğidir; bir işin nasıl yapılacağını yanıtlar. Bilgelik ise o işin yapılıp yapılmaması gerektiğini ve herkes için sonuçlarını sorar. İkisi ilişkilidir ama aynı şey değildir.
Hikmet ile bilgelik aynı şey mi?
Günlük dilde yakın anlamlıdır, ancak “hikmet” çoğunlukla dinî ve felsefi bağlamda kullanılır. Bu sayfa psikoloji araştırmalarındaki anlamıyla, yani hayat sorunlarında sağlam yargı olarak bilgeliği ele alır.
Bilgelik yaşla gelir mi?
Her zaman değil. ABD'de yaşlılar sosyal çatışmalar hakkında gençlerden daha bilgece akıl yürüttü; Japonya'da bu yaş etkisi görülmedi ve kişilerin kendi ilişki sorunlarında yaş farkı bulunmadı.
Akıl yürütme becerinizi ölçmek ister misiniz?
IQ testimizi çözmek ücretsizdir ve yaklaşık 25 dakika sürer. Tam rapor — puan, yüzdelik dilim ve düşünme alanlarına göre performans — üyelikle açılır.
IQ testine başla