Linker en rechter hersenhelft: wat elke helft echt doet

Linker- en rechterhersenmensen bestaan niet — maar het brein is wel degelijk gelateraliseerd, en het verschil tussen die twee zinnen is het hele verhaal. Bepaalde functies zitten inderdaad meer aan één kant. Wat nooit is gevonden, is een mens van wie het brein op één helft draait.

Wat elke helft werkelijk doet

Beide kolommen beschrijven tendensen, geen schakelaars. De helften zijn verbonden door de hersenbalk en wisselen voortdurend informatie uit, dus alledaagse taken — een gesprek volgen, een kaart lezen, een probleem oplossen — lopen over allebei.

86% van de Nederlandse leraren gelooft het

Nederland is een van de weinige landen met een eigen gepubliceerd cijfer. Dekker, Lee, Howard-Jones en Jolles legden in 2012 105 Nederlandse leraren en 137 Britse de stelling voor dat verschillen in hemisferische dominantie helpen verklaren waarom leerlingen van elkaar verschillen. In Nederland onderschreef 86% die stelling, in het Verenigd Koninkrijk 91%. Het was een van de drie meest verbreide misvattingen in beide landen.

Elders ligt het cijfer duidelijk lager: 67,2% van 284 Spaanse leraren (Ferrero, Garaizar en Vadillo, 2016) en 55% van 573 Griekse aanstaande leraren (Papadatou-Pastou, Haliou en Vlachos, 2017). Dat verschil is het interessante deel: het idee is niet iets wat mensen vanzelf denken — het volgt wat een onderwijssysteem heeft doorgegeven.

Waar het idee vandaan komt: de split-brainpatiënten

Het begon als echte wetenschap. In de jaren zestig onderzocht Roger Sperry met collega's een klein aantal patiënten bij wie de hersenbalk was doorgesneden om ernstige epilepsie te beheersen. Zonder die verbinding konden de helften apart worden getest, en gedroegen ze zich verschillend: wat alleen aan de rechterhelft werd aangeboden, kon niet in woorden worden beschreven. Sperry kreeg in 1981 de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde, ‘voor zijn ontdekkingen over de functionele specialisatie van de hersenhelften’.

De sprong kwam daarna, buiten het laboratorium: bevindingen over losgekoppelde helften bij een handvol geopereerde patiënten werden naverteld als uitspraak over intacte breinen in de algemene bevolking, en vervolgens over persoonlijkheid. Michael Corballis zette beide lagen in 2014 in PLoS Biology naast elkaar.

Wat er gebeurde toen het idee werd getoetst

Nielsen, Zielinski, Ferguson, Lainhart en Anderson gebruikten functionele MRI in rust bij 1.011 mensen van 7 tot 29 jaar, verdeelden de grijze stof in 7.266 gebieden en vroegen of mensen verschillen in hoe sterk hun linker- of rechterzijdige netwerken verbonden zijn.

Ze vonden wat de anatomie voorspelt: knooppunten die echt gelateraliseerd zijn, waaronder de taalgebieden. Ze vonden niet wat de populaire theorie voorspelt. Geen groep met een globaal sterker linkernetwerk, en geen met een sterker rechter. Iemand kan een sterk links-gelateraliseerd taalsysteem hebben zonder dat er verder iets aan die persoon naar links neigt.

Zelfs taal zit niet bij iedereen links

De best onderbouwde asymmetrie kent veel uitzonderingen. Knecht en collega's maten de taaldominantie bij 326 gezonde vrijwilligers met functionele transcraniële dopplersonografie: rechts bij 4% van de uitgesproken rechtshandigen en oplopend tot 27% van de uitgesproken linkshandigen. Als de stevigste lateralisatie al zo varieert tussen gezonde mensen, was een hele persoonlijkheid op basis van een dominante helft nooit een veilige gevolgtrekking.

Hersenhelften, intelligentie en IQ

Indelen op hersenhelft is één van de manieren om mensen in cognitieve types te sorteren. Leerstijlen doen het op voorkeursvorm en de soorten intelligentie op vaardigheidsdomein. Alle drie klinken beter dan hun bewijs.

Een IQ-test meet iets smallers en beter omschrevens: redeneren, verbaal en numeriek probleemoplossen, werkgeheugen en verwerkingssnelheid, uitgedrukt als getal op de IQ-schaal. Als de vraag achter de hersenhelftentest eigenlijk is of je scherper kunt worden, staat het bewijs daarover hier: hoe verhoog je je IQ.

Reikwijdte en grenzen

Deze tekst is informatief. Hij is niet diagnostisch en geen klinisch advies. Lateralisatie wordt in de geneeskunde wel degelijk bepaald — voor een neurochirurgische ingreep of na een beroerte — en niets hierin beschrijft of vervangt dat traject.

IQ Revealed is niet verbonden aan, goedgekeurd door of gelieerd met de Nobelstichting, de nalatenschap van Roger Sperry of een van de universiteiten, tijdschriften en onderzoeksgroepen die op deze pagina worden genoemd. Ze worden genoemd zodat elke uitspraak herleidbaar is tot het werk waarop hij berust. Citaten komen uit de gepubliceerde samenvattingen van die publicaties en uit de tekst van de Nobelstichting zelf.