Hoeveel procent van je hersenen gebruik je? De 10%-mythe

Waarom we weten dat we alles gebruiken

• Hersenscans. PET en functionele MRI laten activiteit in de hele hersenen zien. Welke gebieden het drukst zijn, hangt af van de taak — kijken, praten, bewegen, herinneren — maar geen gebied blijft een normale dag stil, ook niet in de slaap.
• Energie. De hersenen zijn ongeveer 2% van het lichaamsgewicht maar nemen zo’n 20% van de energie voor hun rekening, en per gram zijn ze ongeveer tien keer zo duur als spierweefsel. Zo’n duur orgaan houdt de evolutie niet voor 90% werkloos.
• Hersenletsel. Een beroerte, tumor of ongeluk op bijna elke plek in de hersenen veroorzaakt uitval — van bewegen, spraak, zien, geheugen of persoonlijkheid. Als 90% overbodig was, zou de meeste schade onopgemerkt blijven.

De kern van waarheid: niet alle neuronen vuren tegelijk

In 2003 berekende neurowetenschapper Peter Lennie wat één zenuwimpuls in de menselijke hersenschors kost en vergeleek dat met het energiebudget van de schors. Zijn conclusie: impulsen zijn zo duur dat waarschijnlijk minder dan 1% van de neuronen in de schors tegelijk sterk actief kan zijn. Dat gaat over timing, niet over ongebruikte delen: de hersenen werken met weinig tegelijk actieve neuronen en verschuiven hun energie per taak tussen gebieden.

Waar het getal 10% vandaan komt

• William James, psycholoog aan Harvard, schreef in het essay The Energies of Men dat mensen gewoonlijk maar een deel van hun geestelijke energie benutten — zonder percentage en zonder iets over ongebruikt hersenweefsel.
• 1929: de Amerikaanse World Almanac schreef dat wetenschappers zouden zeggen dat we maar ongeveer tien procent van onze hersenkracht gebruiken.
• 1936: in zijn voorwoord bij Dale Carnegies Hoe je vrienden wint en mensen beïnvloedt schreef journalist Lowell Thomas dat James zou hebben gezegd dat de gemiddelde mens maar tien procent van zijn mentale vermogen ontwikkelt. De bestseller bracht het getal bij miljoenen lezers.
• Einstein krijgt de uitspraak vaak toegeschreven; er is geen gedocumenteerde bron.

Daarna volgden reclame, motivatiecursussen en films: Limitless (2011) en Lucy (2014) gaan uit van het idee dat het vrijspelen van de rest van je hersenen bovenmenselijke intelligentie oplevert. Leuke fictie.

Wie het nog gelooft — ook in Nederland

Het bekendste onderzoek naar deze ‘neuromythen’ onder leraren kwam mede uit Amsterdam: Sanne Dekker en collega’s ondervroegen in 2012 242 leraren die belangstelling hadden voor hersenonderzoek. Van de 105 Nederlandse leraren was 46% het eens met de 10%-stelling, van de Britse 48%. In de Verenigde Staten was dat in 2017 36% van 3.045 mensen uit het algemene publiek. Ook de mythen over linker- en rechterhersenhelft en leerstijlen blijken taai.

Zou ‘meer hersenen’ je IQ verhogen?

Intelligentieonderzoek wijst de andere kant op. In een PET-onderzoek uit 1988 onder leiding van Richard Haier verbruikten mensen met hogere scores op Ravens Advanced Progressive Matrices tijdens het oplossen minder glucose in de hersenschors. Een overzicht van Aljoscha Neubauer en Andreas Fink (2009) vindt die ‘neurale efficiëntie’ vooral bij makkelijke tot middelzware taken en in de frontale gebieden — geen algemene regel dus. Intelligentie draait om hoe goed de hersenen georganiseerd zijn, niet om een slapend deel. Wat wél kan veranderen lees je bij neuroplasticiteit en kun je je IQ verhogen?; nog zo’n belofte die de toets niet doorstond is het Mozart-effect.

Over deze pagina

Deze pagina geeft algemene informatie over hersenonderzoek en is geen medisch advies. De IQ Revealed-test is een online redeneertest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar; het is geen klinisch onderzoek en meet geen hersenactiviteit. Lees meer over hoe IQ-tests werken. IQ Revealed is niet verbonden aan Harvard University, de uitgevers van de World Almanac of van Carnegies boek, de makers en distributeurs van de films Lucy en Limitless, de uitgever van de Raven-matrices of de genoemde onderzoekers en instellingen; namen dienen alleen om de beschreven werken en studies aan te duiden.