Neuroplasticiteit: hoe de hersenen veranderen, en wat ze niet kunnen

Wat neuroplasticiteit betekent

De klinische referentiedefinitie spreekt van het vermogen van het zenuwstelsel om op prikkels te reageren door zijn structuur, functies of verbindingen te reorganiseren. De Poolse neurofysioloog Jerzy Konorski introduceerde de term in 1948, Donald Hebb maakte hem een jaar later bekend. Plasticiteit is geen speciale stand van de hersenen: het is het fysieke proces achter al het leren, en het werkt in twee richtingen — ongebruikte verbindingen verzwakken.

Hoe het werkt: vier mechanismen

In 1973 stimuleerden Tim Bliss en de Noorse fysioloog Terje Lømo een zenuwbaan in de hippocampus van verdoofde konijnen: bij 15 van de 18 dieren bleef de respons daarna 30 minuten tot 10 uur versterkt. Dat is langetermijnpotentiëring, een verbinding die sterker wordt omdat ze gebruikt is — het helderste model van hoe ervaring in de hersenen wordt vastgelegd.

Het bewijs bij volwassenen: Londense taxichauffeurs

Londense taxichauffeurs moeten voor het examen „the Knowledge” de hele plattegrond van de stad uit het hoofd leren. In 2000 toonden Eleanor Maguire en collega's aan dat hun achterste hippocampus groter was dan bij niet-taxichauffeurs en meegroeide met hun dienstjaren. Later volgden Katherine Woollett en Maguire kandidaten gedurende de vier jaar opleiding. Wie slaagde, kreeg meer grijze stof in de achterste hippocampus; wie zakte en de controlegroep lieten geen structurele verandering zien. Volgens de auteurs ging het om volwassenen met een gemiddeld IQ.

Nieuwe hersencellen: een open vraag

Een Zweedse studie uit 2013 schatte met koolstof-14 uit kernproeven zo'n 700 nieuwe neuronen per dag per hippocampus. In 2018 vonden Shawn Sorrells en collega's bij volwassenen van 18 tot 77 jaar geen jonge neuronen, terwijl het team van Maura Boldrini er duizenden vond bij mensen van 14 tot 79. De markers voor een nieuw neuron komen ook voor in onrijpe cellen die niet nieuw zijn. Eerlijk samengevat: neurogenese bij volwassenen is mogelijk, maar niet bewezen.

Wat hersentraining wel en niet doet

Het grondigste overzicht, van Daniel Simons en zes coauteurs (2016), bekeek alle studies waarop grote aanbieders van hersentraining zich beroepen. Uitkomst: veel bewijs voor verbetering op de getrainde taken, minder voor verwante taken en weinig voor andere taken of het dagelijks leven. Precies wat de taxichauffeurs voorspellen: plasticiteit bouwt het circuit dat de oefening gebruikt. Train dus wat u echt wilt kunnen, lang en inspannend. Beweging, omgeving, herhaling en motivatie helpen, maar vervangen het leren niet. En plasticiteit is niet altijd gunstig: maladaptieve plasticiteit speelt een rol bij chronische pijn en fantoomgevoel.

Neuroplasticiteit en IQ

Het best gemeten voorbeeld is onderwijs. Stuart Ritchie en Elliot Tucker-Drob bundelden gegevens van meer dan 600.000 mensen en schatten 1 tot 5 IQ-punten per extra jaar onderwijs. De praktische routes staan in je IQ verhogen; het verschil tussen beter en slechter trainbare vermogens in fluïde en gekristalliseerde intelligentie; en wat een test meet in hoe IQ-tests werken. Verwante mythen hielden minder goed stand: het idee van linker- en rechterhersenhelft-mensen en leerstijlen sneuvelden in directe toetsing.

Reikwijdte en grenzen

Deze pagina is informatief en geen medisch advies, diagnose of revalidatieplan. Wie herstelt van een beroerte of hersenletsel volgt het eigen behandelteam. Onze IQ-test meet geen hersengezondheid of plasticiteit.

IQ Revealed is niet verbonden aan, goedgekeurd door of gelieerd aan de National Library of Medicine, het Karolinska Instituut, de University of California of enige universiteit, tijdschrift of onderzoeker die op deze pagina wordt genoemd. Bronnen: StatPearls (NCBI), Bliss & Lømo (1973), Maguire e.a. (2000), Woollett & Maguire (2011), Spalding e.a. (2013), Sorrells e.a. (2018), Boldrini e.a. (2018), Simons e.a. (2016), Ritchie & Tucker-Drob (2018).