Triarchische theorie van Sternberg: drie soorten intelligentie
Volgens de triarchische theorie van Robert Sternberg bestaat intelligentie uit drie delen: analytisch, creatief en praktisch. Sternberg stelde haar in 1984–85 voor als breder alternatief voor één algemene intelligentie zoals IQ-tests die meten. In het onderwijs is ze populair; tests die erop gebouwd zijn, gaven wisselende resultaten.
De drie deeltheorieën
- Analytische intelligentie (componentiële deeltheorie): metacomponenten plannen, bewaken en evalueren; uitvoeringscomponenten voeren uit; kennisverwervingscomponenten selecteren en combineren nieuwe informatie. Dit ligt het dichtst bij wat een IQ-test meet.
- Creatieve intelligentie (ervaringsdeeltheorie): omgaan met het nieuwe en automatiseren wat zich herhaalt — wat automatisch gaat, maakt ruimte voor het nieuwe.
- Praktische intelligentie (contextuele deeltheorie): je aanpassen aan je omgeving, die vormen als ze niet bij je past, en anders een andere kiezen — een andere baan, opleiding of woonplaats.
Hoe de theorie getoetst is
In 2001 werden 3.278 leerlingen uit de Verenigde Staten, Finland en Spanje samen geanalyseerd. Het triarchische model paste beter bij de gegevens dan één algemene factor, maar volgens de auteurs zelf “verre van perfect”. In een dorp op het platteland van Kenia hing de praktische kennis van 85 jongeren nauwelijks of zelfs negatief samen met schoolse intelligentie. Brody concludeerde na heranalyse dat de theorie van de g-factor nodig blijft; Gottfredson dat praktische intelligentie op weinig en vaak slecht gedocumenteerde studies rust.
Later sprak Sternberg van succesvolle intelligentie: persoonlijk betekenisvolle doelen stellen en halen binnen je culturele context, door sterke punten te benutten en zwakke te corrigeren of te compenseren. De uitgebreide versie voegt wijsheid toe als vierde vermogen.
Gardners meervoudige intelligentie deelt in naar domein, Sternberg naar gebruik: analyseren, creëren, toepassen. IQ-tests meten vooral de analytische kant — zie hoe IQ-tests werken.
Over deze pagina
Deze pagina vat gepubliceerd onderzoek samen ter algemene informatie; waar we alleen een samenvatting konden lezen, geven we alleen weer wat daarin staat. De IQ Revealed-test is een online redeneertest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar — geen triarchische test en geen klinisch onderzoek. IQ Revealed is niet verbonden aan Robert J. Sternberg of de andere genoemde onderzoekers, universiteiten en tijdschriften; namen dienen alleen om het beschreven onderzoek aan te duiden.
Veelgestelde vragen over Sternbergs triarchische theorie
Wat is de triarchische theorie van Sternberg?
De theorie van psycholoog Robert Sternberg (1984–85) dat intelligentie uit drie delen bestaat: analytische intelligentie (problemen plannen, oplossen en beoordelen), creatieve intelligentie (omgaan met nieuwe situaties en routines automatiseren) en praktische intelligentie (je aanpassen aan je omgeving, die veranderen of een andere kiezen).
Wat is praktische intelligentie?
Bij Sternberg het vermogen om je in de echte wereld te redden: aanpassen, de omgeving bijsturen als die niet past, en zo nodig een andere kiezen. Het wordt meestal gemeten met tests van ‘stille kennis’ — kennis die je in de praktijk opdoet, niet uit boeken.
Welke kritiek is er op de theorie?
Vooral dat de drie vermogens minder los van elkaar staan dan de theorie zegt. Nathan Brody betoogde dat de algemene factor g nodig is om de resultaten van de triarchische test te begrijpen; Linda Gottfredson dat het bewijs voor een aparte praktische intelligentie bij nadere beschouwing ‘instort’.
Hoe sterk is jouw analytisch denken?
Onze IQ-test is gratis te maken en duurt ongeveer 25 minuten. Het volledige rapport — score, percentiel en prestaties per denkdomein — hoort bij het lidmaatschap.
Start de IQ-test