Geheugenpaleis: hoe de loci-methode werkt en of het werkt

Hoe de loci-methode werkt

De mechaniek leer je in één zitting. Ze werkt omdat ze materiaal dat mensen slecht vasthouden — een willekeurige geordende lijst — omzet in materiaal dat ze goed vasthouden: een wandeling door een plek.

• Kies een route, geen kamer. Een reeks duidelijk onderscheiden haltes in vaste volgorde: hek, gang, eerste trede, overloop. De volgorde is wat de techniek oplevert, dus de route moet er een hebben.
• Maak van elk item een beeld. Iets wat je kunt zien, bij voorkeur iets vreemds. Een abstract gegeven dat als abstract gegeven wordt weggelegd, is nergens in gecodeerd.
• Eén beeld per halte — en laat er iets mee gebeuren: het verspert de deur, het druipt de trap af.
• Haal het terug door te lopen. Loop de route vanaf het begin. De volgorde van de plekken geeft de volgorde van de items, en daarom is seriële herinnering waar deze methode het best in is.

Werkt het echt?

Het sterkste bewijs is een studie uit 2017 in Neuron van Martin Dresler en collega's, mede voortgekomen uit het Donders Institute van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ze deed wat geheugenonderzoek zelden doet: zowel de toppers bestuderen als wat er gebeurt wanneer beginners dezelfde methode leren.

• Onderzocht werden 23 van de succesvolste geheugensporters ter wereld en gematchte controlepersonen.
• Daarnaast volgden ongetrainde deelnemers zes weken mnemotechnische training. De daardoor ontstane veranderingen in connectiviteit hingen samen met precies de netwerkorganisatie die de sporters van alle anderen onderscheidt.
• Hoezeer de connectiviteit van een cursist op die van de sporters ging lijken, voorspelde de geheugenverbetering tot vier maanden na afloop van de training.

De conclusie is preciezer dan “het herbedraadt je brein”: de training gaf verspreide in plaats van plaatselijke veranderingen — reorganisatie tussen visuele netwerken, de mediale temporaalkwab en het defaultnetwerk, niet groei van één geheugencentrum. Hoe het brein in het algemeen verandert door oefening staat in neuroplasticiteit.

Zijn geheugenkampioenen slimmer, of gebruiken ze een betere methode?

Dat is de vraag die een site over intelligentie hoort te kunnen beantwoorden, en het bewijs is direct, want iemand is de kampioenen gaan onderzoeken.

In 2003 bestudeerden Eleanor Maguire, Elizabeth Valentine, John Wilding en Narinder Kapur mensen die bekendstaan om geheugenprestaties in wedstrijden, met neuropsychologische tests en structurele en functionele beeldvorming. Hun bevinding: het superieure geheugen kwam niet voort uit uitzonderlijke intellectuele vermogens of structurele hersenverschillen. Wat de groep onderscheidde was dat zij een ruimtelijke leerstrategie gebruikten, waarbij de hippocampus en andere voor ruimtelijk geheugen cruciale gebieden werden ingeschakeld.

Dat is een van de bemoedigendste uitkomsten in dit veld. Wie voor de sport hele kaartspellen uit het hoofd leert, is geen ander soort mens met een ander brein, maar iemand die een procedure uitvoert. Omgekeerd geldt het ook: een verbluffend geheugen voor één soort materiaal toont een getrainde vaardigheid, geen hoge score. Wat een IQ-test wél meet staat in hoe IQ-tests werken.

Wat de techniek niet doet

De eerlijke grens is dezelfde die de meeste hersentraining nekt: de winst blijft kleven aan het geoefende materiaal.

De bekendste demonstratie van dat plafond is een verslag uit 1980 in Science van Anders Ericsson, William Chase en Steve Faloon. Eén deelnemer bracht in ruim 230 uur oefening zijn geheugenspanne van 7 naar 79 cijfers — en de auteurs noteren dat zijn prestatie op andere geheugentests met cijfers gelijk was aan die van experts met levenslange training. Een enorme, echte, duur betaalde winst, opgebouwd binnen één soort materiaal. Of zulke oefening een algemene score verzet is de transfervraag, behandeld in hoe verhoog je je IQ.

Het verwante idee dat sommige mensen simpelweg foto's van bladzijden opslaan is een andere en zwakkere bewering: eidetisch geheugen bekijkt wat het bewijs daarvoor werkelijk laat zien.

Het advies dat niet klopt

Bijna elke handleiding staat erop dat de plek door en door bekend moet zijn: het ouderlijk huis, de dagelijkse wandeling. Die instructie is getoetst en hield geen stand.

Eric Legge, Christopher Madan, Enoch Ng en Jeremy Caplan lieten deelnemers hun route opbouwen uit een virtuele omgeving die ze maar kort hadden bekeken, en pasten de methode toe op tien lijsten van elf ongerelateerde woorden. Afgezet tegen een controlegroep zonder instructie werkten die kort bestudeerde virtuele omgevingen even goed als de zeer vertrouwde plekken. Zeker voor beginners geldt: een zeer gedetailleerde omgeving levert geen wezenlijk beter geheugen voor woordenlijsten op. De gebruikelijke eerste horde is dus ingebeeld.

Reikwijdte en grenzen

Deze pagina is informatief. Ze vat gepubliceerd onderzoek naar geheugen en mnemotechniek samen en is geen medisch of psychologisch advies. Geheugenklachten die nieuw zijn, verergeren of het dagelijks leven hinderen horen bij een bevoegde professional, niet bij een studietechniek.

Onze IQ-test meet redeneerprestaties. Hij meet geen getrainde geheugenvaardigheid, en het oefenen van een geheugentechniek is er geen voorbereiding op.

IQ Revealed is niet gelieerd aan, goedgekeurd door of verbonden met het wereldkampioenschap geheugensport of de organisatoren daarvan, University College London, het Max Planck Institute of Psychiatry, de Radboud Universiteit, Stanford University, de University of Alberta, Springer Nature, Elsevier, de American Association for the Advancement of Science, of enige van de op deze pagina genoemde universiteiten, tijdschriften of onderzoekers. Zij worden genoemd zodat elke bewering te herleiden is tot het werk waaruit ze komt.