Langetermijngeheugen: soorten, capaciteit en de vergeetcurve
Het langetermijngeheugen is de blijvende opslag van de hersenen: alles wat je langer bewaart dan de paar seconden van het kortetermijngeheugen, van feiten en woorden tot herinneringen, vaardigheden en gewoonten. Het kan iets uren of een leven lang vasthouden, en geen onderzoek heeft de grens ervan bereikt.
Kortetermijn- en langetermijngeheugen
Het klassieke model van Atkinson en Shiffrin (1968) onderscheidt een zintuiglijk geheugen, een kortetermijn- of werkgeheugen dat een paar items enkele seconden vasthoudt, en het langetermijngeheugen. Dat laatste bestaat uit het expliciete geheugen (episodisch: je eerste schooldag; semantisch: wat een woord betekent) en het impliciete geheugen (procedureel: fietsen; priming; conditionering).
Bij patiënt H.M. werden in 1953, op zijn 27e, delen van beide mediale temporale kwabben verwijderd om ernstige epilepsie te behandelen. Daarna kon hij geen nieuwe herinneringen aan feiten of gebeurtenissen meer vormen, zonder algemene intellectuele achteruitgang. Spiegeltekenen leerde hij wel, al herinnerde hij zich niet dat hij de taak eerder had gedaan.
De vergeetcurve, herhaald in Amsterdam
Hermann Ebbinghaus mat in de jaren 1880 hoeveel tijd hij bespaarde bij het opnieuw leren van lijsten met betekenisloze lettergrepen: 58% na 20 minuten, 34% na een dag en 21% na 31 dagen. In 2015 herhaalden Murre en Dros van de Universiteit van Amsterdam het experiment: één proefpersoon leerde 70 uur lang lijsten en leerde ze opnieuw na 20 minuten tot 31 dagen. De curve leek sterk op het origineel, met een opvallende sprong omhoog vanaf het meetpunt van een dag. Let op: besparing is niet het deel dat je nog weet. Ook ‘vergeten’ stof laat een spoor na dat opnieuw leren versnelt.
Hoeveel past erin, en hoe onthoud je langer?
In een studie uit 2008 zagen deelnemers in 5,5 uur foto’s van 2.500 voorwerpen en kozen daarna in 92% van de gevallen de juiste uit een paar. Langer onthouden lukt het best met gespreid leren (een meta-analyse uit 2006 van 317 experimenten), jezelf overhoren in plaats van herlezen, slaap na het leren en betekenisvolle koppelingen zoals bij het geheugenpaleis.
En IQ?
Woordenschat en algemene kennis, de gekristalliseerde intelligentie in IQ-tests, zijn semantisch geheugen. In een studie uit 2010 vormden werkgeheugen, herinneren en herkennen aparte maar samenhangende factoren, alle sterk verbonden met vloeiende intelligentie. Het geval H.M. laat zien dat geheugen en intelligentie toch niet hetzelfde zijn.
Over deze pagina
Deze pagina vat gepubliceerd onderzoek samen ter algemene informatie en is geen medisch advies: nieuwe of toenemende geheugenklachten horen bij een arts, en geen online test kan ze beoordelen. De IQ Revealed-test is een online redeneertest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar; hij is geen klinisch onderzoek en meet het geheugen niet. IQ Revealed is niet verbonden aan de genoemde onderzoekers, universiteiten of tijdschriften; namen dienen alleen om het beschreven onderzoek aan te duiden.
Veelgestelde vragen over het langetermijngeheugen
Wat is het langetermijngeheugen?
Het langetermijngeheugen is de blijvende opslag van de hersenen: feiten, woorden, gebeurtenissen, vaardigheden en gewoonten die uren, jaren of een leven lang bewaard blijven. Anders dan bij het werkgeheugen heeft geen enkel onderzoek een grens aan de capaciteit gevonden.
Welke soorten langetermijngeheugen zijn er?
Het expliciete (declaratieve) geheugen, met het episodisch geheugen voor gebeurtenissen en het semantisch geheugen voor kennis, en het impliciete geheugen, met het procedureel geheugen voor vaardigheden, priming en conditionering.
Hoe snel vergeten we?
Eerst snel, daarna langzamer. Bij Hermann Ebbinghaus kostte het opnieuw leren van een lijst na een dag 34% minder tijd dan de eerste keer, en na 31 dagen nog 21% minder. Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam herhaalden het experiment in 2015 en vonden een zeer vergelijkbare curve.
Heeft het langetermijngeheugen met IQ te maken?
Ja. Woordenschat en algemene kennis, wat IQ-tests gekristalliseerde intelligentie noemen, zijn semantisch langetermijngeheugen, en in een studie uit 2010 hing ophalen uit het langetermijngeheugen sterk samen met vloeiende intelligentie. Toch is geheugen geen intelligentie: patiënt H.M. kon geen nieuwe herinneringen meer vormen, zonder algemene intellectuele achteruitgang.
Waar sta jij?
Onze IQ-test is gratis te maken en duurt ongeveer 25 minuten. Het volledige rapport — score, percentiel en prestaties per denkdomein — hoort bij het lidmaatschap.
Start de IQ-test