Παλάτι της μνήμης: πώς λειτουργεί η μέθοδος των τόπων

Μια τεχνική με ελληνική καταγωγή

Η μέθοδος αποδίδεται στον ποιητή Σιμωνίδη τον Κείο και αποτελούσε πάγιο μέρος της κλασικής ρητορικής εκπαίδευσης: ο ρήτορας συγκρατούσε τη σειρά μιας μακράς ομιλίας χωρίς σημειώσεις, τοποθετώντας τα μέρη της σε νοερούς τόπους. Από τότε ανακαλύφθηκε και μετονομάστηκε πολλές φορές — παλάτι της μνήμης, μέθοδος του ταξιδιού, memory palace. Η διαδικασία παραμένει η ίδια.

Πώς εφαρμόζεται

• Επιλέξτε διαδρομή, όχι δωμάτιο. Μια σειρά σαφώς διακριτών στάσεων με σταθερή σειρά. Η σειρά είναι αυτό που σας δίνει η τεχνική, άρα η διαδρομή πρέπει να έχει μία.
• Μετατρέψτε κάθε στοιχείο σε εικόνα — κάτι ορατό και κατά προτίμηση παράξενο.
• Μία εικόνα ανά στάση και ας συμβαίνει κάτι με αυτήν: να φράζει την πόρτα, να κυλά στη σκάλα.
• Θυμηθείτε περπατώντας. Η σειρά των τόπων επιστρέφει τη σειρά των στοιχείων.

Λειτουργεί;

Η ισχυρότερη ένδειξη είναι μελέτη του 2017 στο Neuron, από τον Martin Dresler και συνεργάτες. Εξέτασαν 23 από τους πιο επιτυχημένους αθλητές μνήμης στον κόσμο και έβαλαν ανεκπαίδευτα άτομα να κάνουν έξι εβδομάδες μνημοτεχνικής εξάσκησης. Η εξάσκηση μετακίνησε τα μοτίβα συνδεσιμότητας προς εκείνα των αθλητών, και το πόσο κοντά έφταναν προέβλεπε τη βελτίωση της μνήμης έως και τέσσερις μήνες μετά το τέλος της εξάσκησης. Οι μεταβολές ήταν κατανεμημένες και όχι τοπικές. Για το πώς αλλάζει ο εγκέφαλος με την εξάσκηση γενικότερα, δείτε νευροπλαστικότητα.

Είναι οι πρωταθλητές μνήμης εξυπνότεροι;

Όχι — και αυτό έχει ελεγχθεί. Οι Eleanor Maguire, Elizabeth Valentine, John Wilding και Narinder Kapur μελέτησαν το 2003 άτομα γνωστά για επιδόσεις μνήμης σε διαγωνισμούς, με νευροψυχολογικές δοκιμασίες και δομική και λειτουργική απεικόνιση. Το αποτέλεσμα: η ανώτερη μνήμη δεν οφειλόταν σε εξαιρετική πνευματική ικανότητα ούτε σε δομικές διαφορές του εγκεφάλου. Την ομάδα τη χαρακτήριζε ότι χρησιμοποιούσε στρατηγική χωρικής μάθησης.

Το συμπέρασμα ισχύει και αντίστροφα: μια εντυπωσιακή μνήμη για ένα είδος υλικού αποδεικνύει εξασκημένη δεξιότητα, όχι υψηλή βαθμολογία. Τι μετρά ένα τεστ IQ εξηγείται στο πώς λειτουργούν τα τεστ IQ.

Τι δεν κάνει η τεχνική

Το όφελος μένει κολλημένο στο υλικό που εξασκήσατε. Η πιο γνωστή απόδειξη του ορίου είναι αναφορά του 1980 στο Science από τους Anders Ericsson, William Chase και Steve Faloon: ένας συμμετέχων αύξησε το εύρος μνήμης του από 7 σε 79 ψηφία με πάνω από 230 ώρες εξάσκησης — τεράστιο κέρδος, που επιτεύχθηκε με ψηφία. Το αν τέτοια εξάσκηση μετακινεί μια γενική βαθμολογία είναι το ζήτημα της μεταφοράς, που εξετάζεται στο πώς αυξάνεται το IQ. Η συγγενική ιδέα ότι κάποιοι απλώς αποθηκεύουν φωτογραφίες σελίδων είναι άλλος και ασθενέστερος ισχυρισμός: φωτογραφική μνήμη.

Η συμβουλή που αποδείχθηκε λανθασμένη

Σχεδόν κάθε οδηγός απαιτεί χώρο απόλυτα οικείο. Οι Eric Legge, Christopher Madan, Enoch Ng και Jeremy Caplan έβαλαν αντ' αυτού τους συμμετέχοντες να χτίσουν τη διαδρομή από εικονικό περιβάλλον που είχαν δει για λίγο μόνο, και να εφαρμόσουν τη μέθοδο σε δέκα λίστες των έντεκα άσχετων λέξεων. Σε σύγκριση με ομάδα ελέγχου χωρίς οδηγίες, τα σύντομα μελετημένα εικονικά περιβάλλοντα λειτούργησαν εξίσου καλά με τους πολύ οικείους χώρους. Το συνηθισμένο πρώτο εμπόδιο, επομένως, είναι φανταστικό.

Πεδίο και όρια

Η σελίδα είναι ενημερωτική. Συνοψίζει δημοσιευμένη έρευνα για τη μνήμη και τις μνημοτεχνικές και δεν αποτελεί ιατρική ή ψυχολογική συμβουλή. Προβλήματα μνήμης που είναι νέα, επιδεινώνονται ή δυσκολεύουν την καθημερινότητα αφορούν ειδικό επαγγελματία, όχι τεχνική μελέτης.

Το τεστ IQ μας μετρά επίδοση στον συλλογισμό, όχι εξασκημένη δεξιότητα μνήμης.

Η IQ Revealed δεν συνδέεται, δεν υποστηρίζεται και δεν σχετίζεται με το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Μνήμης ή τους διοργανωτές του, το University College London, το Max Planck Institute of Psychiatry, το Radboud University, το Stanford University, το University of Alberta, τη Springer Nature, την Elsevier, την American Association for the Advancement of Science, ούτε με κάποιο από τα πανεπιστήμια, τα περιοδικά ή τους ερευνητές που αναφέρονται σε αυτή τη σελίδα. Αναφέρονται ώστε κάθε ισχυρισμός να μπορεί να ανιχνευθεί στην εργασία από την οποία προέρχεται.