Word je slimmer van schaken? Wat onderzoek laat zien

Zijn schakers slimmer?

Een beetje. Een meta-analyse uit 2016 bundelde 19 studies met 1.779 deelnemers, van beginners tot spelers met een rating boven 2.600. Speelsterkte hing samen met alle gemeten vermogens — fluïde redeneren, kennis, kortetermijngeheugen en verwerkingssnelheid —, gemiddeld met 0,24: een echt maar bescheiden verband, sterker bij jongeren (0,32) dan bij volwassenen (0,11).

Dicht bij huis: in een Belgisch onderzoek onder 33 jonge topschakers lag de performale IQ-score ongeveer één standaardafwijking boven het bevolkingsgemiddelde. Maar oefening weegt zwaarder. In een studie met 57 jonge spelers had de hoeveelheid training de grootste invloed op de speelsterkte; onder de 23 sterksten voorspelde intelligentie niets — de minder intelligente kinderen in die groep hadden meer getraind.

Word je slimmer van schaakles?

• De meta-analyse van 2016. Giovanni Sala en Fernand Gobet combineerden 24 studies met meer dan 5.000 kinderen: een gemiddeld effect (g = 0,34), iets groter voor rekenen (0,38) dan voor lezen (0,25).
• De kwaliteit van het onderzoek. Later toonden dezelfde auteurs voor schaken, muziek en werkgeheugentraining aan: hoe beter de controlegroep, hoe kleiner het effect. Overdracht naar verre domeinen komt zelden voor.
• De grootste proef. In Engeland kregen 1.965 leerlingen schaakles en 1.900 niet; een jaar na de lessen verschilden de groepen op geen enkele gemeten uitkomst.
• Een positieve uitkomst. In het Deense Aarhus verving schaken een van de vier wekelijkse rekenlessen, zo’n 30 lessen in totaal. De rekenwinst was klein, groter bij kinderen die zich op school verveelden of ongelukkig waren.

Waarom de vaardigheid op het bord blijft

In een klassieke studie uit 1973 reconstrueerden meesters een stelling uit een echte partij, vijf seconden getoond, veel beter dan beginners — maar bij willekeurig neergezette stukken verdween hun voorsprong grotendeels. Meesterschap is een enorme voorraad schaakpatronen, geen algemeen geheugen. Dat geldt ook voor hersentraining en het Mozart-effect. Lees ook over fluïde en gekristalliseerde intelligentie.

Max Euwe: de wiskundeleraar die wereldkampioen werd

Max Euwe was wereldkampioen van 1935 tot 1937 — en daarnaast gepromoveerd wiskundige en jarenlang wiskundeleraar aan een meisjeslyceum in Amsterdam. Zijn loopbaan wordt vaak aangehaald als bewijs dat schaken en slimheid samengaan. Het onderzoek leest het andersom: wie aanleg heeft, wordt door schaken aangetrokken, en duizenden uren oefening maken de kampioen.

Schaken en ouder worden

Een studie uit 2003 volgde 469 mensen boven de 75 ongeveer vijf jaar. Wie vaak las, bordspellen speelde, muziek maakte of danste, kreeg minder vaak dementie. De auteurs vroegen zelf om gecontroleerde proeven. Wat je IQ wél beïnvloedt, lees je in kun je je IQ verhogen? en word je slimmer van lezen?

Over deze pagina

Deze pagina vat gepubliceerd onderzoek samen ter algemene informatie; de meeste studies over schakers zijn correlationeel. De IQ Revealed-test is een online redeneertest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar en geen klinisch onderzoek. IQ Revealed is niet verbonden aan de FIDE, schaakbonden of de genoemde tijdschriften, universiteiten, onderzoekers en studies; namen dienen alleen om het beschreven onderzoek aan te duiden.