Inductive vs deductive reasoning: η διαφορά και τι μετρούν τα τεστ IQ

Η διαφορά σε έναν πίνακα

Η ανταλλαγή είναι όλη η ιδέα

Δεν πρόκειται για δύο τρόπους να είναι κανείς έξυπνος, έναν τακτικό και έναν ακατάστατο. Αγοράζουν διαφορετικά πράγματα με διαφορετικό νόμισμα.

Η επαγωγή πληροφορεί και σφάλλει. Είναι ο μόνος τρόπος να μάθει κανείς έναν κανόνα που δεν του δόθηκε, και δεν μπορεί ποτέ να καταστεί ασφαλής. Κανένας αριθμός επιβεβαιωτικών περιπτώσεων δεν μετατρέπει έναν πιθανό κανόνα σε βέβαιο.

Η παραγωγή διατηρεί την αλήθεια και δεν πληροφορεί. Αν όλα τα εργαλεία της εργαλειοθήκης είναι δικά μου και το κατσαβίδι προήλθε από εκεί, τότε είναι δικό μου — αλλά δεν μάθαμε τίποτα που οι προκείμενες να μην έλεγαν ήδη. Αυτό είναι αρετή: μια μακρά αλυσίδα παραγωγικών βημάτων μεταφέρει την αλήθεια της αφετηρίας ως το τέλος χωρίς διαρροή. Πάνω σε αυτό είναι χτισμένα τα μαθηματικά.

Εδώ ανήκει και ένας τρίτος όρος, γιατί η πιο διάσημη «παραγωγή» της λογοτεχνίας δεν είναι παραγωγή. Η απαγωγή — συλλογισμός προς την καλύτερη εξήγηση — ξεκινά από μια παρατήρηση και αναζητά την υπόθεση που θα την εξηγούσε καλύτερα. Ο Σέρλοκ Χολμς δεν κάνει παραγωγή: τα στοιχεία επιδέχονται και άλλες ιστορίες και εκείνος διαλέγει την πιθανότερη. Είναι ο συλλογισμός μιας διάγνωσης, όχι μιας απόδειξης.

Τι μετρούν τα τεστ IQ: σχεδόν μόνο επαγωγή

Οι Προοδευτικές Μήτρες Raven δείχνουν ένα πλέγμα σχημάτων που μεταβάλλονται κατά κάποιον κανόνα, με ένα κελί κενό. Κανείς δεν σας λέει τον κανόνα. Πρέπει να τον συναγάγετε από τις περιπτώσεις που έχετε μπροστά σας και έπειτα να τον εφαρμόσετε. Αυτό είναι επαγωγή με τη σχολική έννοια του όρου.

Το 1990 οι Carpenter, Just και Shell αποσυναρμολόγησαν το τεστ με πρωτόκολλα φωναχτής σκέψης, μοτίβα οφθαλμικών προσηλώσεων και ανάλυση σφαλμάτων, και κατασκεύασαν υπολογιστικά μοντέλα που απέδιδαν όπως ο διάμεσος και ο καλύτερος φοιτητής του δείγματος. Το συμπέρασμά τους για το τι χωρίζει τις υψηλές από τις χαμηλές επιδόσεις αξίζει να παρατεθεί με τα δικά τους λόγια: οι διακριτικές διεργασίες είναι «κυρίως η ικανότητα επαγωγής αφηρημένων σχέσεων και η ικανότητα δυναμικής διαχείρισης ενός μεγάλου συνόλου στόχων επίλυσης προβλημάτων στη μνήμη εργασίας». Όχι η παραγωγή.

Η τυπική παραγωγή εμφανίζεται σε ορισμένες συστοιχίες και σε εξετάσεις εισαγωγής, αλλά δεν είναι το κέντρο βάρους. Αν έχετε δώσει τεστ συλλογισμού και αναρωτηθήκατε γιατί είχε τόσα μοτίβα και ακολουθίες και τόσο λίγους λογικούς γρίφους, αυτός είναι ο λόγος. Ο οδηγός μας για το πώς λειτουργούν τα τεστ IQ περιγράφει την υπόλοιπη συστοιχία, και οι ερωτήσεις των τεστ IQ δείχνουν τους τύπους των θεμάτων.

Οι άνθρωποι είναι εντυπωσιακά αδύναμοι στην παραγωγή

Ο Peter Wason μελέτησε το 1968 τις υποθετικές προτάσεις της μορφής αν P τότε Q και το συμπέρασμα ότι από το όχι-Q έπεται το όχι-P. Το βήμα αποδείχθηκε πολύ δύσκολο, και δύο «θεραπείες» σχεδιασμένες να σπάσουν τη συνήθεια της αναμονής αντιστοιχίας ανάμεσα στην πρόταση και στα πράγματα δεν κατάφεραν να το παραγάγουν.

Τρία χρόνια αργότερα ήρθε το αποφασιστικό αποτέλεσμα. Οι Wason και Shapiro έδωσαν το ίδιο λογικό πρόβλημα σε δύο ομάδες: δέκα στους δεκαέξι το έλυσαν όταν ήταν ντυμένο με οικείο, «θεματικό» περιεχόμενο, έναντι δύο στους δεκαέξι στην αφηρημένη μορφή. Ίδια λογική, ίδια δομή, άλλο θέμα — και η επίδοση πήγε από έναν στους οκτώ σε πέντε στους οκτώ. Αυτό που έχουν συνήθως οι άνθρωποι δεν είναι μια γενική λογική ικανότητα, αλλά ένας συλλογισμός που δουλεύει καλά σε περιεχόμενο που καταλαβαίνουν.

Όταν πεποίθηση και λογική συγκρούονται, συνήθως κερδίζει η πεποίθηση

Η άλλη καλά τεκμηριωμένη αστοχία είναι η μεροληψία πεποίθησης: δεχόμαστε το συμπέρασμα που ταιριάζει με ό,τι ήδη πιστεύουμε και απορρίπτουμε εκείνο που δεν ταιριάζει, σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητα από το αν το επιχείρημα είναι έγκυρο. Οι Evans, Barston και Pollard το έδειξαν το 1983 στον συλλογιστικό λόγο, σε άρθρο του οποίου ο τίτλος κατονομάζει το πρόβλημα: η σύγκρουση λογικής και πεποίθησης. Ο οδηγός μας για τη γνωστική μεροληψία την τοποθετεί δίπλα στις συγγενείς της.

Υψηλότερο IQ σημαίνει καλύτερος συλλογισμός; Μόνο κατά τόπους

Σε επτά μελέτες του 2008 οι Stanovich και West βρήκαν ότι μεγάλος αριθμός κλασικών γνωστικών μεροληψιών δεν συσχετίζεται με τη γνωστική ικανότητα: φαινόμενο σύζευξης, πλαισίωση, αγκύρωση, μεροληψία αποτελέσματος, παραμέληση βασικής συχνότητας, μεροληψία παράλειψης, μεροληψία υπέρ της δικής μας πλευράς και φαινόμενο μη ανακτήσιμου κόστους. Στο ίδιο πρόγραμμα, ωστόσο, η γνωστική ικανότητα συσχετιζόταν με την αποφυγή ενός μικρότερου καταλόγου: παραμέληση παρονομαστή, αντιστοίχιση πιθανοτήτων, μεροληψία πεποίθησης και μεροληψία αντιστοίχισης στο έργο των τεσσάρων καρτών — δηλαδή ακριβώς στα παραγωγικά προβλήματα που περιγράφηκαν πιο πάνω.

Η υπερασπίσιμη σύνοψη είναι στενή και χρήσιμη: μια υψηλότερη βαθμολογία συλλογισμού προβλέπει καλύτερο χειρισμό των κλασικών παραγωγικών παγίδων και προβλέπει ελάχιστα για τα σφάλματα κρίσης που κάνουν οι άνθρωποι όταν αποφασίζουν και εκτιμούν. Η σελίδα μας για το φαινόμενο Dunning-Kruger πραγματεύεται ένα γειτονικό ερώτημα.

Εκπαιδεύεται;

Ο Nisbett και οι συνεργάτες του ανέφεραν στο Science το 1987 ότι ακόμη και σύντομη τυπική εκπαίδευση σε κανόνες συναγωγής μπορεί να βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συλλογίζονται για καθημερινά γεγονότα.

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι τα δύο μισά εκπαιδεύονται από διαφορετικά αντικείμενα σπουδών. Σε διαχρονική μελέτη του 1990, οι Lehman και Nisbett βρήκαν ότι η εκπαίδευση στις κοινωνικές επιστήμες παρήγαγε μεγάλα αποτελέσματα στον στατιστικό και μεθοδολογικό συλλογισμό — την επαγωγική πλευρά — ενώ εκείνη στις φυσικές επιστήμες και τις ανθρωπιστικές σπουδές παρήγαγε μεγάλα αποτελέσματα στην υποθετική λογική, με το κέρδος των θετικών επιστημών να προέρχεται κυρίως από τα μαθηματικά. Τίποτα από αυτά δεν δείχνει προς γενική «γυμναστική του εγκεφάλου»· το αν μπορεί να αυξηθεί το ίδιο το IQ είναι άλλη και πολύ ασθενέστερη ιστορία.

Μια ελληνική σημείωση για την ορολογία

Αξίζει να καταγραφεί: στην Ελλάδα οι αναζητήσεις γίνονται με τους αγγλικούς όρους — οι ελληνικές αποδόσεις «επαγωγική συλλογιστική» και «παραγωγική συλλογιστική» δεν επιστρέφουν μετρήσιμο όγκο, ενώ οι αγγλικοί όροι μετρούν σταθερά. Η ελληνική ορολογία δίνεται εδώ πλήρως, γιατί είναι αυτή που θα συναντήσετε στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο. Δεύτερη παρατήρηση: η Ελλάδα είναι η μόνη αγορά αυτού του συνόλου όπου ο επαγωγικός όρος προηγείται του παραγωγικού — στα αμερικανικά αγγλικά οι δύο μετρούν ακριβώς το ίδιο.

Πεδίο και όρια

Η σελίδα αυτή εξηγεί δημοσιευμένη έρευνα· δεν είναι διαγνωστικό εργαλείο. Το τεστ IQ μας μετρά συλλογισμό του επαγωγικού τύπου που περιγράφηκε παραπάνω — την εύρεση του κανόνα που διέπει ένα σύνολο θεμάτων — μαζί με άλλους τομείς. Δεν παράγει χωριστή βαθμολογία παραγωγικής λογικής και δεν μπορεί να πει πώς θα τα πηγαίνατε σε εξέταση τυπικής λογικής.

Η IQ Revealed δεν συνδέεται, δεν υποστηρίζεται και δεν σχετίζεται με τους εκδότες των Προοδευτικών Μητρών Raven, ούτε με τα περιοδικά, τα πανεπιστήμια ή τους ερευνητές που αναφέρονται στη σελίδα. Τα ονόματα χρησιμοποιούνται μόνο για την ταυτοποίηση των εργασιών που περιγράφονται.