Çalışma belleği (işleyen bellek) nedir? Kapasite ve IQ ile ilişkisi
Çalışma belleği (işleyen bellek), birkaç bilgiyi kullanırken birkaç saniye hazır tutan küçük zihinsel çalışma alanıdır. Kafadan hesap yapmayı, talimatları izlemeyi, bir düşünceyi takip etmeyi sağlar. Kapasitesi sanıldığından küçüktür — yaklaşık dört öbek — ve akıl yürütme ve IQ ile en yakından bağlantılı yeteneklerden biridir.
Kısa süreli bellekten farkı
Fark tutmak ile tutarken çalışmak arasındadır. Rakamları aynı sırayla tekrarlamak kısa süreli belleği ölçer; tersten tekrarlamak ya da cümleleri yüksek sesle okuyup her birinin son kelimesini hatırlamak (Daneman ve Carpenter'ın 1980 “okuma aralığı” testi) çalışma belleğini ölçer. Çalışma belleği aynı zamanda üç temel yürütücü işlevden biridir.
Baddeley modeli
- Merkezi yönetici — dikkati yönlendirir, diğer parçaları eşgüdümler.
- Fonolojik döngü — sesleri ve sözcükleri içten tekrarla canlı tutar.
- Görsel-uzamsal karalama defteri — görüntüleri, konumları, yolları tutar.
- Epizodik tampon — 2000'de eklendi; bilgileri tek bir olayda birleştirir.
Model 1974'te Alan Baddeley ve Graham Hitch tarafından önerildi. 4–15 yaş çocuklarla yapılan 2004 tarihli bir çalışma, bu yapının yaklaşık 6 yaşından itibaren var olduğunu ve okul yılları boyunca belirgin biçimde büyüdüğünü gösterdi.
Yedi mi, dört mü?
George Miller'ın 1956'daki “sihirli yedi sayısı” popüler bir kural oldu. Ama bilgileri gruplayınca (bir telefon numarasını 0532 / 123 / 45 67 diye okumak gibi) daha fazlasını, gruplayamayınca daha azını tutarız. Nelson Cowan 2001'de tekrar ve gruplama olmadan sınırın yaklaşık dört öbek olduğu sonucuna vardı. Bu yüzden talimat listeleri genellikle üçüncü ya da dördüncü adımda dağılır.
Çalışma belleği ve IQ
- 86 örneklemli meta-analiz (2005): genel zekâyla korelasyon yaklaşık 0,48.
- 14 çalışmanın yeniden analizi, 3.100'den fazla genç yetişkin: akıcı akıl yürütmeyle medyan 0,72 — varyansın yaklaşık yarısı ortak.
İlişkili ama özdeş değil. Bu yüzden Wechsler ölçekleri ayrı bir çalışma belleği indeksi raporlar — bkz. IQ testleri nasıl çalışır.
Antrenmanla geliştirilebilir mi?
2008'de n-back göreviyle yapılan bir çalışma “beyin antrenmanı” akımını başlattı. Sonraki daha büyük kanıt bunu desteklemedi: 2016 meta-analizi (87 yayın, 145 karşılaştırma) bellek görevlerinde kısa vadeli gelişme buldu, ancak aktif kontrole göre akıl yürütme, okuma veya aritmetiğe ikna edici bir aktarım bulmadı. Ayrıntılar: IQ artırılabilir mi? Günlük hayatta işe yarayan: not almak, talimatları tek tek vermek, bilgileri gruplamak.
Çalışma belleği ve DEHB
2012 tarihli bir meta-analiz, DEHB'li çocuklarla akranları arasında sözel ve görsel-uzamsal görevlerde grup ortalamasında büyük farklar buldu. Bu bir ortalamadır: DEHB'li herkesin çalışma belleği zayıf değildir ve düşük bir puan tek başına DEHB işareti değildir. Değerlendirme yetkin bir uzmanın işidir.
Kapsam notları
Bu sayfa yayımlanmış araştırmaları genel olarak açıklar; tanı aracı değildir. Testimiz akıl yürütmeyi ölçer ve ayrı bir çalışma belleği puanı vermez.
IQ Revealed, bu sayfada adı geçen araştırmacılar, üniversiteler, dergiler veya test yayıncılarıyla — Wechsler ölçeklerinin yayıncısı dahil — bağlantılı değildir ve onlar tarafından desteklenmez. İsimler yalnızca anlatılan çalışmaları tanımlamak için kullanılır.
Çalışma belleği hakkında sık sorulanlar
Çalışma belleği (işleyen bellek) nedir?
Birkaç bilgiyi kullanırken birkaç saniye aklınızda tuttuğunuz küçük zihinsel çalışma alanıdır: bir telefon numarasını tuşlarken aklınızda tutmak, kafadan hesap yapmak, uzun bir cümlenin başını sonuna kadar hatırlamak. Türkçe kaynaklarda hem çalışma belleği hem işleyen bellek olarak geçer.
Kısa süreli bellek ile çalışma belleği arasındaki fark nedir?
Kısa süreli bellek yalnızca tutar: rakamları duyduğunuz sırayla tekrarlamak gibi. Çalışma belleği hem tutar hem işler: aynı rakamları tersten söylemek gibi. Akıl yürütme ve zekâyla daha güçlü ilişkili olan ikincisidir.
Çalışma belleği kaç bilgi tutabilir?
Ünlü "yedi artı eksi iki"den daha azını. Nelson Cowan'ın 2001 tarihli incelemesine göre tekrar ve gruplama yapılamadığında sınır ortalama dört bilgi öbeği civarındadır.
Çalışma belleği IQ ile ilişkili mi?
Evet, güçlü biçimde ama aynı şey değil. 86 örneklemli 2005 meta-analizi genel zekâyla korelasyonu yaklaşık 0,48 buldu; 3.100'den fazla genç yetişkinle yapılan 14 çalışmanın yeniden analizi akıcı akıl yürütmeyle medyan 0,72 buldu.
Çalışma belleği geliştirilebilir mi?
Çalıştığınız görevlerde gelişirsiniz ama kazanç yayılmaz. 87 yayını kapsayan 2016 meta-analizi, aktif kontrol grubuna göre akıl yürütme, okuma ya da aritmetiğe ikna edici bir aktarım bulmadı. Günlük hayatta işe yarayan yükü azaltmaktır: not almak, adımlara bölmek, bilgileri gruplamak.
Testimizin ölçtüğü şey: akıl yürütme
IQ testimiz akıl yürütmeyi ölçer — zor bir soru birkaç kuralı aynı anda çalışma belleğinde tutmayı gerektirir, ancak test ayrı bir bellek puanı vermez. Teste katılmak ücretsizdir ve yaklaşık 25 dakika sürer; tam rapor — puan, yüzdelik dilim ve her akıl yürütme alanı için sonuç — üyeliğe dahildir.
IQ testine başla