Chunking nedir? Bilgiyi öbekleyerek hatırlamak
Chunking (öbekleme), küçük bilgi parçalarını belleğin tek bir şey gibi işlediği daha büyük ve anlamlı birimlere toplamaktır. Kısa süreli bellek aynı anda yalnızca birkaç şeyi tutabilir, ama rakamları ya da harfleri değil öbekleri sayar. T.C. kimlik numaranızı ya da telefon numaranızı gruplar hâlinde hatırlamanız bu yüzdendir; bir uzmanın, acemi birinin parça parça çözdüğü şeyi tek bakışta kavraması da. Kavram, George Miller’ın 1956’da yayımlanan “sihirli sayı yedi” makalesinden gelir.
Kısaca
- Öbek nedir: bütün olarak zaten tanıdığınız her birim — bir kelime, bir kısaltma, bir tarih, bir satranç dizilişi.
- Neden işe yarar: çalışma belleğinin sınırı birim sayısıyla ilgilidir; daha büyük birimler daha çok bilgi taşır.
- Kaç tane: aynı anda yaklaşık dört.
- Nereden gelir: uzun süreli bellekten; yalnızca daha önce öğrendiğiniz kalıpları öbekleyebilirsiniz.
Sihirli sayı yedi
George A. Miller 1956’da, insanların malzeme ne olursa olsun aşağı yukarı aynı sayıda öğeyi tekrarlayabildiğini fark etti: yaklaşık sekiz ondalık rakam, ama yalnızca dokuz kadar ikili rakam (sıfır ve bir) — oysa bir ondalık rakam çok daha fazla bilgi taşır. Sonuç: anlık bellek, içerikleriyle değil öbek sayısıyla sınırlıdır. Miller, Sidney Smith’in ikili dizileri sekizli rakamlara çevirmeyi öğrendiği deneyi anlattı: Smith yaklaşık 12 sekizli rakam hatırlıyordu; bu, grup büyüklüğüne göre 24, 36 ya da yaklaşık 40 ikili rakama karşılık geliyordu. Bugünkü tahminler daha düşük: yaklaşık dört öbek (Cowan, 2001).
Uzmanlar: satranç ve 79 haneli bir bellek
Hollandalı psikolog Adriaan de Groot 1940’larda, satranç ustalarının gerçek bir oyun pozisyonunu birkaç saniyelik bir bakıştan sonra zayıf oyunculardan çok daha iyi yeniden kurabildiğini gösterdi. William Chase ve Herbert Simon (1973) nedenini ortaya koydu: üstünlük, tanıdık kalıplarla dolu gerçek oyun pozisyonlarında görülüyor, taşlar rastgele dizildiğinde büyük ölçüde kayboluyordu. Gobet ve Simon (1996), güçlü oyuncuların rastgele pozisyonlarda da küçük bir avantaj koruduğunu ekledi. Ayrıca bkz. satranç zekâyı geliştirir mi. 1980’de Ericsson, Chase ve Faloon, “SF” adlı bir öğrencinin rakam uzamının 230 saati aşkın çalışmadan sonra 7’den 79’a çıktığını bildirdi; rakamları kendisi için anlamlı öbeklere ayırarak — aynı mantık hafıza sarayı tekniğinde de vardır.
Chunking çalışma belleğini nasıl rahatlatır?
Zürih Üniversitesi’nden Thalmann, Souza ve Oberauer’in 2019 çalışması, tanıdık bir öbeğin aynı anda tutulan başka bilgilerin hatırlanmasını da iyileştirdiğini gösterdi: öbek, uzun süreli bellekten tek ve yoğun bir birim olarak çağrılır ve yer açar. Bu yüzden bilişsel yük yeni başlayanları çok daha fazla zorlar.
Chunking ve IQ
Çalışma belleği akışkan zekâyla güçlü biçimde ilişkilidir. 2018’de Chekaf, Gauvrit, Guida ve Mathy her listenin ne kadar sıkıştırılabildiğini ölçtü: bilgiyi sıkıştırma becerisi akışkan zekâyı iyi yordadı. Bu, öbekleme alıştırmalarının IQ’yu artıracağı vaadi değildir; IQ’nun neyi ölçtüğü akışkan ve kristalize zekâ sayfasında anlatılıyor.
Bu sayfa hakkında
Bu sayfa yayımlanmış araştırmaları genel bilgi amacıyla özetler ve tıbbi tavsiye değildir: yeni, kötüleşen ya da endişe veren bellek sorunları bir hekimle konuşulmalıdır; hiçbir çevrim içi test bunları değerlendiremez. IQ Revealed testi, 18 yaş üstü yetişkinler için 40 özgün sorudan oluşan çevrim içi bir akıl yürütme testidir; klinik bir değerlendirme değildir ve chunking’i ya da bellek uzamını ölçmez. IQ Revealed, adı geçen araştırmacılar, üniversiteler, dergiler veya yayıncılarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca anlatılan araştırmayı tanımlamak için kullanılır.
Chunking hakkında sık sorulan sorular
Psikolojide chunking nedir?
Chunking (öbekleme ya da gruplama), küçük bilgi parçalarını bellekte tek bir şey gibi tutulabilen daha büyük ve anlamlı birimlere, yani “öbeklere” toplamaktır. Kısa süreli bellek harf ya da rakam sayısıyla değil öbek sayısıyla sınırlıdır; her öbeğe ne kadar çok bilgi sığarsa o kadar çok şey hatırlanır.
Chunking’e örnek nedir?
Cep telefonu numarasını on bir ayrı rakam yerine 0 532 123 45 67 gibi gruplar hâlinde söylemek; “TBMM”, “SGK” ve “PTT”yi on harf yerine üç tanıdık kısaltma olarak okumak; bir satranç ustasının rok yapmış şahı ve önündeki piyonları tek bir kalıp olarak görmesi.
Kısa süreli bellek kaç öbek tutabilir?
Güncel tahminlere göre yaklaşık dört; George Miller’ın 1956’daki ünlü “yedi artı eksi iki”si değil. Nelson Cowan (2001), tekrar ya da gruplama yapılamadığında sınırı yaklaşık dört öbek olarak buldu; Mathy ve Feldman (2012) üç ya da dört ayrı öbek buldu — bu da yaklaşık yedi sıradan öğeye denk geliyor.
Chunking’in IQ ile ilgisi var mı?
Bazı kanıtlar var. 2018 tarihli bir çalışma, bilgiyi çalışma belleğinde sıkıştırma becerisinin akışkan zekâyı iyi yordadığını buldu. Bu, bir ezber hilesinin IQ’yu yükselttiği anlamına gelmez: bir uzmanın öbekleri, öğrenildikleri malzemeye özgüdür.
Siz nerede duruyorsunuz?
IQ testimizi çözmek ücretsizdir ve yaklaşık 25 dakika sürer. Tam rapor — puan, yüzdelik dilim ve düşünme alanlarına göre performans — üyelikle açılır.
IQ testine başla