Uzun süreli bellek nedir? Bellek türleri ve unutma eğrisi

Bellek türleri

• Duyusal bellek: az önce gördüğünüz ya da duyduğunuz şeyin çok kısa bir izi.
• Kısa süreli bellek ve çalışma belleği: birkaç öğe, birkaç saniye; örneğin aramadan önceki telefon numarası. Ayrıntılar çalışma belleği sayfamızda.
• Uzun süreli bellek (Atkinson ve Shiffrin’in 1968 modelinin üçüncü aşaması), birkaç sistemi kapsar:

• Açık (bildirimsel) bellek: epizodik bellek (okulun ilk günü gibi zamanı ve yeri olan kişisel yaşantılar) ve semantik bellek (bir kelimenin anlamı gibi bilgiler).
• Örtük (bildirimsel olmayan) bellek: işlemsel bellek (bisiklete binmek, klavyede yazmak), hazırlama (daha önce görüleni daha kolay tanımak) ve koşullanma (öğrenilmiş çağrışımlar).

H.M. vakası ne gösterdi?

1953’te, 27 yaşındayken, araştırmalarda H.M. olarak bilinen hastanın ağır epilepsisini kontrol etmek için iki medial temporal lobunun hipokampusu içeren kısımları çıkarıldı. Bundan sonra olaylar ve bilgiler için yeni anı oluşturamadı; genel bir zihinsel kayıp ise yoktu. Kısa süreli belleği sağlamdı; aynaya bakarak çizim yapmayı on denemede öğrendi ve beceriyi üç gün korudu, ama görevi daha önce yaptığını hatırlamıyordu. Kısa ve uzun süreli bellek ayrı sistemlerdir; bellek ve zekâ birbirinden ayrılabilir.

Bir anı nasıl kalıcı olur?

• Kodlama: dikkat edilmeyen şey neredeyse hiç kaydedilmez.
• Pekiştirme: yeni anılar kırılgandır, saatler ile yıllar arasında sağlamlaşır; 2013 tarihli kapsamlı bir derleme, uykuya, özellikle yavaş dalga uykusuna etkin bir rol verir.
• Geri getirme: hatırlamak bir kaydı oynatmak değil, ipuçlarından yeniden kurmaktır. Fotografik bellek sayfamız bunu anlatır.

Unutma eğrisi ve kapasite

Hermann Ebbinghaus 1880’lerde anlamsız hece listeleriyle kendi unutmasını ölçtü. Yeniden öğrenmedeki zaman tasarrufu 20 dakika sonra yüzde 58, bir gün sonra yüzde 34, 31 gün sonra yüzde 21’di; 2015’teki bir tekrar çalışması çok benzer bir eğri buldu. Kapasite tarafında, 2008’deki bir çalışmada katılımcılar 5,5 saatte 2.500 nesnenin resmini gördü ve sonra iki resim arasından gördüğünü yüzde 92 oranında doğru seçti.

Daha uzun süre hatırlamak için

• Aralıklı çalışın: 317 deneyi kapsayan 2006 tarihli bir meta-analiz, dağıtılmış çalışmanın son gece yüklenmekten daha iyi olduğunu gösterir.
• Kendinizi sınayın: bakmadan hatırlamak, yeniden okumaktan daha kalıcıdır.
• Uyuyun: öğrendikten sonraki uyku pekiştirmeyi destekler.
• Anlam ve imge katın: hafıza sarayı tekniğindeki gibi.

Ya IQ?

Testlerin kristalize zekâ olarak ölçtüğü kelime bilgisi ve genel kültür semantik bellektir. 2010 tarihli bir çalışmada çalışma belleği, hatırlama ve tanıma ayrı ama ilişkili faktörler oluşturdu ve hepsi akıcı zekâyla güçlü biçimde ilişkiliydi. Yine de H.M. vakası bellek ile zekânın aynı şey olmadığını gösterir.

Bu sayfa hakkında

Bu sayfa yayımlanmış araştırmaları genel bilgi amacıyla özetler ve tıbbi tavsiye değildir: yeni ya da kötüleşen bellek sorunları bir hekimle konuşulmalıdır ve hiçbir çevrim içi test bunları değerlendiremez. IQ Revealed testi, 18 yaş ve üzeri yetişkinler için 40 özgün sorudan oluşan çevrim içi bir akıl yürütme testidir; klinik bir değerlendirme değildir ve belleği ölçmez. IQ Revealed, adı geçen araştırmacılar, üniversiteler veya dergilerle bağlantılı değildir; isimler yalnızca anlatılan araştırmayı tanımlamak için kullanılır.