Beynimizin yüzde kaçını kullanıyoruz? Yüzde 10 efsanesi

Beynin tamamını kullandığımızı nereden biliyoruz?

• Beyin görüntüleme. PET ve fonksiyonel MR, beynin her yerinde etkinlik gösterir. En çok çalışan bölgeler göreve göre değişir — görmek, konuşmak, hareket etmek, hatırlamak — ama hiçbir bölge normal bir gün boyunca, uykuda bile, tamamen sessiz kalmaz.
• Enerji maliyeti. İnsan beyni vücut ağırlığının yaklaşık yüzde 2’sidir ama metabolik enerjinin yaklaşık yüzde 20’sini kullanır; gram başına kastan yaklaşık on kat pahalıdır. Evrim bu kadar pahalı bir organın yüzde 90’ını boşta tutmaz.
• Beyin hasarı. İnme, tümör ya da yaralanma beynin hemen her yerinde bir kayıp bırakır — hareket, konuşma, görme, bellek ya da kişilikte. Beynin yüzde 90’ı fazlalık olsaydı hasarların çoğu fark edilmezdi.

Efsanedeki doğru pay: nöronlar aynı anda ateşlenmez

2003’te sinirbilimci Peter Lennie, insan beyin kabuğunda tek bir sinir uyarısının enerji maliyetini hesapladı ve bunu beyin kabuğunun enerji bütçesiyle karşılaştırdı. Vardığı sonuç: uyarılar o kadar pahalıdır ki beyin kabuğundaki nöronların büyük olasılıkla yüzde 1’inden azı aynı anda güçlü biçimde etkin olabilir. Bu, kullanılmayan parçalarla değil, zamanlamayla ilgili bir bulgudur: beyin bilgiyi her an az sayıda etkin nöronla kodlar ve enerjisini göreve göre bölgeler arasında kaydırır.

Yüzde 10 sayısı nereden çıktı?

• William James. Harvard’lı psikolog The Energies of Men adlı denemesinde insanların zihinsel enerjilerinin ancak bir kısmını kullandığını yazdı — ama yüzde vermedi ve kullanılmayan beyin dokusundan söz etmedi.
• 1929. ABD’de yayımlanan World Almanac, bilim insanlarına göre beyin gücümüzün yalnızca yüzde 10 kadarını kullandığımızı yazdı.
• 1936. Gazeteci Lowell Thomas, Dale Carnegie’nin Dost Kazanma ve İnsanları Etkileme Sanatı kitabının önsözünde James’in ortalama insanın zihinsel yeteneğinin yalnızca yüzde 10’unu geliştirdiğini söylediğini yazdı. Çok satan kitap sayıyı milyonlarca okura taşıdı.
• Einstein. Söz sık sık ona atfedilir; belgelenmiş bir kaynağı yoktur.

Sonrasını reklamlar, kişisel gelişim kursları ve sinema getirdi: Limit Yok (2011) ve Lucy (2014), beynin geri kalanını açmanın insanüstü zekâ getirdiği fikrine dayanır. Eğlenceli bir kurgu, o kadar.

Bugün hâlâ kimler inanıyor?

2012’de beyin araştırmalarına ilgi duyan 242 öğretmenle yapılan bir ankette İngiltere’de yüzde 48’i, Hollanda’da yüzde 46’sı yüzde 10 iddiasına katıldı. ABD’de 2017’de genel kamuoyundan 3.045 kişinin yüzde 36’sı katılırken sinirbilim eğitimi almış kişilerde oran yüzde 14’e düştü. Sağ beyin – sol beyin ve öğrenme stilleri efsaneleri de benzer biçimde inatçıdır.

Beyni “daha fazla” kullanmak IQ’yu artırır mı?

Zekâ araştırmaları ters yönü gösteriyor. Richard Haier’in yürüttüğü 1988 tarihli PET çalışmasında, Raven İleri Aşamalı Matrisler testinde daha yüksek puan alanlar testi çözerken beyin kabuğunda daha az glikoz kullandı. Aljoscha Neubauer ve Andreas Fink’in 2009 derlemesi bu “nöral verimliliğin” özellikle kolay ve orta güçlükteki görevlerde ve alın bölgelerinde görüldüğünü, yani evrensel bir kural olmadığını belirtir. Zekâ, uyuyan bir parçayla değil, beynin ne kadar iyi örgütlendiğiyle ilgilidir. Gerçekten neyin değişebileceğini nöroplastisite ve IQ artırılabilir mi? sayfalarımızda bulabilirsiniz; testleri geçemeyen bir başka kolay yol vaadi de Mozart etkisi.

Bu sayfa hakkında

Bu sayfa beyin bilimi hakkında genel bilgi verir, tıbbi tavsiye değildir. IQ Revealed testi, 18 yaş ve üzeri yetişkinler için 40 özgün sorudan oluşan çevrim içi bir akıl yürütme testidir; klinik bir değerlendirme değildir ve beyin etkinliğini ölçmez. Ayrıntılar için IQ testleri nasıl çalışır sayfasına bakın. IQ Revealed; Harvard Üniversitesi, World Almanac’ın ya da Dost Kazanma ve İnsanları Etkileme Sanatı’nın yayıncıları, Lucy ve Limit Yok filmlerinin yapımcıları ve dağıtımcıları, Raven Matrisleri’nin yayıncısı veya adı geçen araştırmacılarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca anlatılan eserleri ve araştırmaları tanımlamak için kullanılmıştır.