Inteligencja muzyczna: czym jest, cechy i co mówią badania

Skąd ta idea

Gardner umieścił ją wśród siedmiu inteligencji w Frames of Mind (1983) i traktował jako odpowiednik języka: system wzorców dźwiękowych, który się słyszy, zapamiętuje, wykonuje i komponuje, z wysokością dźwięku i rytmem w centrum. Argumentami były cudowne dzieci i sawanci muzyczni oraz to, że muzykę można stracić — albo zachować — po uszkodzeniu mózgu. Pozostałe inteligencje opisuje przewodnik po rodzajach inteligencji; poprzednia w serii to inteligencja kinestetyczna.

Cechy i przykłady

• Słuch do intonacji. Chórzysta, który od razu słyszy, że głos „spada”.
• Poczucie rytmu. Utrzymanie równego tempa przez cały utwór.
• Pamięć melodii. Zanucenie piosenki po jednym przesłuchaniu.
• Słyszenie struktury. Wyłowienie linii basu albo jednego instrumentu.
• Tworzenie. Granie ze słuchu, improwizacja, komponowanie.

To ilustracje definicji, nie narzędzie diagnostyczne.

Najmocniejszy dowód: gdy zawodzi tylko muzyka

Amuzja wrodzona (potocznie „słoń nadepnął na ucho”) to trwała trudność w odbiorze muzyki u osób z prawidłowym słuchem i inteligencją. W 2017 roku Isabelle Peretz i Dominique Vuvan z Uniwersytetu w Montrealu zbadały 20 000 osób i oszacowały jej częstość na około 1,5% — znacznie mniej niż powtarzane od 1980 roku 4%. Nauka muzyki jej nie zmniejszała, 46% krewnych pierwszego stopnia miało ją również, a pojawiała się niemal w oderwaniu od innych problemów poznawczych. Według autorów badania wynika ona najpewniej z wariantów genetycznych wpływających właśnie na zdolności muzyczne — z odrębnego systemu, jaki przewiduje Gardner.

Co pokazał test

W 2006 roku Beth Visser, Michael Ashton i Philip Vernon dali 200 dorosłym po dwa testy na każdą z ośmiu inteligencji oraz test ogólnych zdolności umysłowych. Test muzyczny polegał na ocenie, czy dwie frazy są takie same, czy różnią się wysokością albo rytmem. Oba testy muzyczne nie wiązały się istotnie ze zdolnościami ogólnymi — w odróżnieniu od werbalnych, przestrzennych i logicznych. W tym badaniu miały jednak bardzo niską rzetelność (0,17 dla wysokości), a autorka napisała, że niemal nie sposób wyciągnąć z nich wniosków o miejscu muzyki wśród zdolności umysłowych. Jedno było wyraźne: samoocena muzykalności zgadzała się z oboma testami. Uczciwie: badanie nie dowodzi ani niezależności inteligencji muzycznej od czynnika g, ani tego, że jest jego częścią.

Czy da się ją wyćwiczyć?

Ćwiczenie buduje umiejętności — żaden uczestnik Konkursu Chopinowskiego nie obył się bez tysięcy godzin przy fortepianie. Ale w badaniu z 2014 roku na około 10 500 szwedzkich bliźniętach (Mosing i współpracownicy, Instytut Karolinska) bliźnięta jednojajowe, które ćwiczyły bardzo różnie długo, osiągały te same wyniki w testach rytmu, melodii i wysokości dźwięku, a to, ile kto ćwiczył, było w 40–70% dziedziczne. Czy szkoła muzyczna podnosi inteligencję dzieci? Metaanaliza z 2020 roku wskazuje na efekt bliski zera — więcej w artykule o efekcie Mozarta.

Czy to naprawdę inteligencja?

Przegląd Lynn Waterhouse (2006) uznał, że teoria inteligencji wielorakich nie ma wystarczającego oparcia w danych; Gardner i Seana Moran odpowiedzieli, że krytyka źle ją odczytuje. Inny zarzut to błędne koło: ktoś jest dobry w muzyce, bo ma inteligencję muzyczną, a inteligencja muzyczna to bycie dobrym w muzyce. Muzyka ma zarazem jeden z najlepszych dowodów na osobny system w mózgu — amuzję — i jedne z najsłabszych danych z bezpośrednich testów.

O tej stronie

Test IQ, także nasz, mierzy rozumowanie na wzorach, liczbach i słowach, nie słuch muzyczny, rytm ani pamięć melodii. Strona streszcza opublikowane badania w celach informacyjnych; dane z 2006 roku pochodzą z pełnej pracy magisterskiej autorki, pozostałe z opublikowanych streszczeń. Nic tu nie ocenia słuchu ani stanu zdrowia — pytania o słuch lub rozwój dziecka należy kierować do lekarza lub audiologa. Test IQ Revealed to internetowy test rozumowania z 40 autorskimi zadaniami dla dorosłych od 18 lat, a nie badanie kliniczne. IQ Revealed nie jest powiązane z Howardem Gardnerem, wydawcą testu audiacji muzycznej ani z innymi wymienionymi badaczami, uczelniami, czasopismami i publikacjami.