Ile procent mózgu używamy? Mit 10% wyjaśniony

Skąd wiemy, że używamy całego mózgu

• Badania obrazowe. PET i funkcjonalny rezonans magnetyczny pokazują aktywność w całym mózgu. Najbardziej aktywne obszary zmieniają się zależnie od zadania — patrzenia, mówienia, ruchu, zapamiętywania — ale żaden nie milczy przez zwykły dzień, nawet podczas snu.
• Koszt energii. Mózg człowieka to około 2% masy ciała, ale pochłania około 20% energii, a gram mózgu jest mniej więcej dziesięć razy droższy niż gram mięśnia.
• Uszkodzenia. Udar, guz czy uraz niemal w każdym miejscu mózgu powoduje jakąś stratę — ruchu, mowy, wzroku, pamięci lub osobowości. Gdyby 90% było zbędne, większość uszkodzeń przechodziłaby niezauważona.

Ziarno prawdy: nie wszystkie neurony działają naraz

W 2003 roku neurobiolog Peter Lennie oszacował koszt energetyczny pojedynczego impulsu w korze mózgowej człowieka i porównał go z budżetem energetycznym kory. Wniosek: impulsy są tak drogie, że prawdopodobnie mniej niż 1% neuronów kory może być jednocześnie silnie aktywnych. To kwestia czasu, a nie nieużywanych części: mózg koduje informacje za pomocą niewielu aktywnych naraz neuronów i przesuwa energię między obszarami zależnie od zadania.

Skąd wzięła się liczba 10%

• William James, psycholog z Harvardu, pisał w eseju The Energies of Men, że zwykle wykorzystujemy tylko część swojej energii umysłowej — bez żadnego odsetka i bez mowy o nieużywanej tkance mózgu.
• 1929: amerykański almanach World Almanac podał, że według naukowców i psychologów używamy tylko około dziesięciu procent mocy mózgu.
• 1936: we wstępie do książki Dale’a Carnegiego Jak zdobyć przyjaciół i zjednać sobie ludzi dziennikarz Lowell Thomas przypisał Jamesowi myśl, że przeciętny człowiek rozwija tylko dziesięć procent swoich możliwości umysłowych. Bestseller rozniósł tę liczbę wśród milionów czytelników.
• Einstein: często przypisuje się mu to zdanie, ale nie ma żadnego udokumentowanego źródła.

Resztę zrobiły reklamy, kursy motywacyjne i kino: „Jestem Bogiem” (2011) i „Lucy” (2014) opierają się na założeniu, że odblokowanie reszty mózgu daje nadludzką inteligencję. To zabawna fikcja.

Kto nadal w to wierzy

W badaniu z 2012 roku wśród 242 nauczycieli zainteresowanych neuronauką z twierdzeniem zgodziło się 48% w Wielkiej Brytanii i 46% w Holandii. W USA w 2017 roku było to 36% z 3045 osób z ogółu społeczeństwa. Równie uparte są mity o lewej i prawej półkuli oraz o stylach uczenia się.

Czy używanie „więcej” mózgu podniosłoby IQ?

Badania nad inteligencją wskazują coś odwrotnego. W badaniu PET z 1988 roku pod kierunkiem Richarda Haiera osoby z wyższymi wynikami w Zaawansowanych Matrycach Progresywnych Ravena zużywały podczas testu mniej glukozy w korze. Przegląd Aljoschy Neubauera i Andreasa Finka (2009) opisuje tę „efektywność neuronalną” głównie przy zadaniach łatwych i średnio trudnych oraz w obszarach czołowych — nie jest to reguła uniwersalna. Co naprawdę może się zmienić, opisujemy w tekstach o neuroplastyczności i czy można podnieść IQ?; kolejny skrót, który nie przetrwał badań, to efekt Mozarta.

O tej stronie

Ta strona zawiera ogólne informacje o mózgu i nie jest poradą medyczną. Test IQ Revealed to internetowy test rozumowania z 40 autorskimi zadaniami dla dorosłych od 18. roku życia; nie jest badaniem klinicznym i nie mierzy aktywności mózgu — zobacz jak działają testy IQ. IQ Revealed nie jest powiązany z Uniwersytetem Harvarda, wydawcami World Almanac ani książki Carnegiego, producentami i dystrybutorami filmów „Lucy” i „Jestem Bogiem”, wydawcą Matryc Ravena ani wymienionymi badaczami; nazwy służą wyłącznie do wskazania opisanych dzieł i badań.