Survivorship bias: overlevingsbias uitgelegd
Survivorship bias (overlevingsbias) is de fout om een hele groep te beoordelen op de leden die een filter hebben overleefd, terwijl wie faalde niet meer te zien is. Bedrijven die nog bestaan, fondsen die nog lopen en studies die gepubliceerd zijn, ogen beter dan het geheel waaruit ze komen. Het is een selectiefout die werkt als een van de cognitieve biases.
De vliegtuigen uit de Tweede Wereldoorlog: wat Abraham Wald echt deed
Abraham Wald, in 1902 geboren in Kolozsvár (nu Cluj-Napoca), promoveerde in Wenen en vertrok in 1938 naar de Verenigde Staten. In de oorlog werkte hij bij de Statistical Research Group van Columbia University en ontwikkelde hij een methode om uit de schade aan teruggekeerde vliegtuigen te schatten hoe waarschijnlijk een treffer op elk deel fataal was.
De kern: toestellen die op dodelijke plekken geraakt werden, komen niet terug om geteld te worden, dus plekken zonder gaten bij de terugkeerders kunnen juist bescherming nodig hebben. Volgens Marc Mangel en Francisco Samaniego (1984) werden de rapporten gebruikt in de Tweede Wereldoorlog en later in Korea en Vietnam. De populaire anekdote vereenvoudigt technische statistiek, en de veelgedeelde tekening met rode stippen is een moderne illustratie, niet van Wald.
Voorbeelden
- Ondernemingen. Van de in 2015 in Nederland opgerichte ondernemingen was volgens Eurostat in 2020 nog bijna 65 % actief — meer dan in Duitsland (37 %) of Frankrijk (51 %), maar nog altijd verdween ruim een derde. Succesvolle studiestakers zijn zichtbaar; de stakers wier bedrijf mislukte niet.
- Beleggingsfondsen. Fondsen die sluiten of fuseren zijn meestal de zwakkere. Edwin Elton, Martin Gruber en Christopher Blake (1996) volgden daarom alle fondsen die eind 1976 bestonden; Burton Malkiel (1995) vond het effect groter dan eerder geschat.
- Wetenschap. Robert Rosenthal noemde het in 1979 het “file drawer problem”: blijven studies zonder significant resultaat in de la, dan tonen tijdschriften een vertekende selectie.
- “Vroeger bouwden ze beter.” De oude huizen en meubels die er nog zijn, zijn de stevige; de rest is allang weg.
Waarom de fout zo makkelijk is
Overlevers zijn wat we zien en waar we over lezen. Daardoor is survivorship bias verwant aan de beschikbaarheidsheuristiek, en hindsight bias laat de weg van winnaars onvermijdelijk lijken. Lijstjes met gewoonten van genieën bewijzen niets zonder de mensen met dezelfde gewoonten die het niet haalden — ook niet bij beloften om je IQ te verhogen.
Wat helpt
- Tel iedereen die begon, niet alleen wie de finish haalde.
- Vraag waar de mislukkingen zijn gebleven en waarom.
- Vergelijk overlevers en afvallers op het kenmerk dat ertoe doet.
- Wantrouw adviezen die alleen van winnaars komen.
Zie ook confirmation bias en kritisch denken.
Over deze pagina
Deze pagina vat gepubliceerd onderzoek en officiële statistiek samen als algemene informatie; het is geen beleggings-, bedrijfs- of medisch advies. De IQ Revealed-test is een online redeneertest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar; hij meet survivorship bias niet. Lees meer over hoe IQ-tests werken. IQ Revealed is niet verbonden aan de genoemde onderzoekers, universiteiten, tijdschriften, uitgevers of statistiekbureaus; de namen dienen alleen als bronvermelding. Bronnen: Mangel & Samaniego (1984), Elton, Gruber & Blake (1996), Malkiel (1995), Rosenthal (1979), Eurostat, bedrijfsdemografie.
Veelgestelde vragen over survivorship bias
Wat is survivorship bias?
Survivorship bias, ook overlevingsbias genoemd, is de fout om conclusies te trekken uit wat een selectieproces heeft overleefd, terwijl wat afviel uit beeld is. Wat overblijft lijkt daardoor succesvoller of degelijker dan de hele groep was.
Wat is het verhaal van de vliegtuigen uit de Tweede Wereldoorlog?
De statisticus Abraham Wald ontwikkelde bij de Statistical Research Group van Columbia University een methode om uit de schade aan teruggekeerde vliegtuigen te schatten hoe kwetsbaar elk deel was. Kogelgaten op teruggekeerde toestellen tonen waar een vliegtuig geraakt kan worden en toch terugkomt; plekken zonder schade kunnen juist dodelijk zijn. Het bekende verhaal vereenvoudigt technische rapporten, en de tekening van een bommenwerper met rode stippen is een moderne illustratie.
Zijn er Nederlandse voorbeelden?
Ondernemen: volgens Eurostat was van de in 2015 in Nederland opgerichte ondernemingen vijf jaar later nog bijna 65 % actief. Dat is relatief veel, maar wie alleen succesverhalen leest, ziet de ruim een derde die verdween niet.
Hoe voorkom je survivorship bias?
Vraag wat er in de gegevens ontbreekt en waarom. Zoek de volledige begingroep — alle opgerichte bedrijven, alle gestarte fondsen, alle uitgevoerde studies — en vergelijk overlevers met afvallers.
Hoe scoort u zelf?
Onze IQ-test is gratis te maken en duurt ongeveer 25 minuten. Het volledige rapport — score, percentiel en prestatie per denkgebied — hoort bij het lidmaatschap.
Start de IQ-test