Sensorisch geheugen: iconisch en echoïsch geheugen
Het sensorisch geheugen is het korte, gedetailleerde spoor van wat je net hebt gezien, gehoord of gevoeld: een fractie van een seconde voor zien, enkele seconden voor horen. Het bevat veel meer dan je kunt navertellen. Alleen het kleine deel waar je aandacht aan geeft, gaat door naar het kortetermijngeheugen; de rest vervaagt. De best onderzochte vormen zijn het iconisch geheugen (zien) en het echoïsch geheugen (horen). Het is de eerste stap vóór het werkgeheugen en het langetermijngeheugen.
Het lettersexperiment van Sperling
In 1960 liet George Sperling een raster van 12 letters (drie rijen van vier) 50 milliseconden zien. Moesten proefpersonen alles noemen, dan kwamen ze niet verder dan vier of vijf letters. Gaf een hoge, middelste of lage toon direct daarna aan welke rij ze moesten noemen, dan noemden ze bijna die hele rij: ongeveer negen van de 12 letters waren dus even beschikbaar. Kwam de toon zo’n seconde later, dan was dat voordeel weg. Dit heet de partiële-rapportagemethode.
Amsterdams onderzoek: meer dan één kort visueel geheugen
Ilja Sligte, Steven Scholte en Victor Lamme van de Universiteit van Amsterdam lieten in 2008 met een taak waarin mensen een verandering moesten opmerken drie stadia zien. Eerst een iconisch geheugen met zeer grote capaciteit. Daarna een fragiel kortetermijngeheugen van ongeveer vier seconden dat minstens twee keer zoveel vasthield als het gewone visuele kortetermijngeheugen, maar volledig werd overschreven door nieuwe beelden op dezelfde plek. En ten slotte het robuuste, beperkte geheugen uit de handboeken. Het iconisch geheugen leunde in hun proeven op het nagloeien van het netvlies en verdween bijna als dat werd weggenomen. Het beeld van één ‘icoon’ dat simpelweg vervaagt, is dus te eenvoudig.
Horen, tasten, ruiken
Het gehoor heeft een langer spoor: een hoorversie van Sperlings proef (1972) vond een voordeel dat over twee tot vier seconden afnam, en de in 1978 in Finland beschreven mismatch-negativiteit laat zien dat het brein een afwijkende toon opmerkt, ook als je ergens anders op let. Voor de tastzin is er een kort spoor aangetoond; voor geur en smaak zijn vergelijkbare proeven schaars, dus ‘exacte’ tijden daarvoor zijn onzeker.
Sensorisch geheugen en IQ
Hoeveel iemand in het iconisch geheugen vasthoudt, meet een IQ-test niet. Wel hangt de inspectietijd samen met IQ: hoe kort twee lijnen van verschillende lengte, gevolgd door een masker, getoond kunnen worden terwijl iemand nog goed zegt welke langer is. Grudnik en Kranzler (2001) vonden over 92 studies een gemiddelde correlatie van ongeveer −0,30, of −0,51 na correctie voor meetfouten en beperkte steekproeven. Een matig verband, geen intelligentietest; wat IQ wél meet, lees je bij vloeibare en gekristalliseerde intelligentie.
Over deze pagina
Deze pagina vat gepubliceerd onderzoek samen ter algemene informatie en is geen medisch advies: nieuwe of toenemende problemen met zien, horen of geheugen bespreek je met een arts, en geen online test kan ze beoordelen. De IQ Revealed-test is een online redeneertest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar; hij is geen klinisch onderzoek en meet het sensorisch geheugen niet. IQ Revealed is niet verbonden aan de genoemde onderzoekers, universiteiten, tijdschriften of uitgevers; namen dienen alleen om het beschreven onderzoek aan te duiden.
Veelgestelde vragen over het sensorisch geheugen
Wat is het sensorisch geheugen?
Het sensorisch geheugen is het zeer korte spoor van wat je zintuigen net hebben opgevangen, dat een fractie van een seconde tot enkele seconden blijft bestaan nadat de prikkel voorbij is. Het bevat veel meer details dan je kunt navertellen; alleen waar je aandacht aan geeft, gaat door naar het kortetermijn- of werkgeheugen.
Wat is het verschil tussen iconisch en echoïsch geheugen?
Het iconisch geheugen is het sensorisch geheugen voor zien en duurt ruim korter dan een seconde. Het echoïsch geheugen is dat voor horen en duurt langer: een paar honderd milliseconden voor de ruwe klank en enkele seconden voor een iets verder verwerkt spoor.
Wat ontdekten onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam?
In 2008 beschreven Ilja Sligte, Steven Scholte en Victor Lamme drie stadia: een iconisch geheugen met zeer grote capaciteit, daarna een 'fragiel' kortetermijngeheugen van ongeveer vier seconden dat minstens twee keer zoveel vasthield als het gewone visuele kortetermijngeheugen, en ten slotte dat robuuste maar beperkte geheugen zelf.
Heeft het sensorisch geheugen met IQ te maken?
Alleen indirect. Een verwante maat voor vroege visuele verwerking, de inspectietijd, hangt samen met IQ: een meta-analyse van 92 studies (2001) vond een gemiddelde correlatie van ongeveer −0,30, of −0,51 na statistische correcties.
Waar sta jij?
Onze IQ-test is gratis te maken en duurt ongeveer 25 minuten. Het volledige rapport — score, percentiel en prestaties per denkdomein — hoort bij het lidmaatschap.
Start de IQ-test