Inattentional blindness: het gorilla-experiment uitgelegd
Inattentional blindness is het missen van iets dat goed zichtbaar is, omdat je aandacht bij iets anders ligt. Je ogen doen het prima — vaak kijk je er recht naar. In het beroemde gorilla-experiment zag bijna de helft van de deelnemers een onverwachte gebeurtenis midden in beeld niet. Het is een normaal bijeffect van geconcentreerde aandacht, geen teken van lage intelligentie.
Het gorilla-experiment
- Opzet: Daniel Simons en Christopher Chabris (Harvard, 1999) lieten 192 mensen de passes van een team in witte of zwarte shirts tellen. Vijf seconden lang liep een vrouw met een paraplu of iemand in een gorillapak door het beeld.
- Uitkomst: 46% zag de gebeurtenis niet. De gorilla werd door 44% gezien, de vrouw met de paraplu door 65%.
- Waar je op let, telt: wie het witte team telde, zag de zwarte gorilla maar in 27% van de gevallen; wie het zwarte team volgde in 58%.
- Zwaardere taak, meer missers: met twee aparte tellingen zag 45% het, met één telling 64%.
Hoe dat aandachtsfilter werkt, lees je bij aandachtsspanne en cognitieve belasting.
“Ik heb hem niet gezien”
In een land met veel fietsverkeer is die zin na een aanrijding bekend. Het onderzoek laat zien dat hij vaak eerlijk is: wie zijn aandacht op het verkeer voor zich of op een telefoon heeft, kan kijken zonder te zien. Voetgangers die belden, merkten een clown op een eenwieler minder vaak op dan anderen (Hyman en collega’s, 2010). En zelfs experts zijn niet immuun: 83% van 24 radiologen zag een gorilla die 48 keer zo groot was als een gemiddeld longknobbeltje niet op een CT-scan, terwijl de meesten er recht naar keken (Drew en collega’s, 2013).
Inattentional blindness of change blindness?
Bij inattentional blindness mis je iets dat er is; bij change blindness mis je een verandering. In een veldstudie van Simons en Levin (1998) werd iemand die de weg vroeg, verwisseld voor een ander terwijl twee mensen met een deur tussendoor liepen — veel voorbijgangers gingen gewoon door met uitleggen. De verandering kan groot en plotseling zijn; het moment zelf moet alleen verborgen blijven.
Heeft het met IQ te maken?
Weinig. In een studie uit 2011 zagen mensen met een groter werkgeheugen de gorilla vaker (67% tegen 36%), maar een grotere studie uit 2015 (Kreitz, Furley, Memmert en Simons) vond grotendeels geen verband met cognitieve maten. Wie de video kent, ziet de gorilla wel, maar mist andere verrassingen iets vaker (Simons, 2010). Wat helpt: minder taken tegelijk en bewust een tweede blik. Zie ook executieve functies.
Over deze pagina
Deze pagina vat gepubliceerd onderzoek samen ter algemene informatie en is geen medisch of veiligheidsadvies. De IQ Revealed-test is een online redeneertest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar; het is geen klinisch onderzoek en meet geen aandacht of waarneming. IQ Revealed is niet verbonden aan Daniel Simons, Christopher Chabris of de genoemde universiteiten, tijdschriften, uitgevers en onderzoekers; namen dienen alleen om het beschreven onderzoek aan te duiden.
Veelgestelde vragen over inattentional blindness
Wat is inattentional blindness?
Inattentional blindness (in het Nederlands soms onoplettendheidsblindheid) is het niet opmerken van iets dat goed zichtbaar is, omdat je aandacht ergens anders is. Het heeft niets met je ogen te maken: vaak kijk je er recht naar.
Wat liet het gorilla-experiment zien?
In het onderzoek van Simons en Chabris (1999) telden 192 mensen balpasses in een video van 75 seconden, terwijl vijf seconden lang iemand in een gorillapak of een vrouw met een paraplu door het beeld liep. 46% merkte de onverwachte gebeurtenis niet op; de gorilla werd door slechts 44% gezien.
Wat is het verschil met change blindness?
Bij inattentional blindness mis je iets onverwachts dat er gewoon is. Bij change blindness merk je niet dat er iets veranderd is tussen twee momenten, meestal tijdens een korte onderbreking zoals een knippering van je ogen of een filmovergang. Die verandering hoeft niet langzaam te zijn.
Zien slimmere mensen de gorilla vaker?
Nauwelijks. Een studie uit 2015 vond dat werkgeheugen, aandachtsbreedte en andere cognitieve maten grotendeels niet voorspelden wie het onverwachte object zou opmerken.
Waar sta jij?
Onze IQ-test is gratis te maken en duurt ongeveer 25 minuten. Het volledige rapport — score, percentiel en prestaties per denkdomein — hoort bij het lidmaatschap.
Start de IQ-test