Self-serving bias: betekenis, onderzoek en voorbeelden
Self-serving bias is de gewoonte om succes aan jezelf toe te schrijven en mislukking aan iets buiten jezelf. Het goede cijfer kwam door hard leren, het slechte door een oneerlijke toets. Het is een van de best onderbouwde cognitieve biases: een overzicht van 266 studies vond het in bijna elke steekproef.
Wat het onderzoek laat zien
Dale Miller en Michael Ross waren in 1975 nog sceptisch: ze vonden enig bewijs dat mensen succes claimen, maar weinig bewijs dat ze de schuld voor mislukking afschuiven. Ze opperden ook een nuchtere verklaring: wie succes verwacht, ervaart het als eigen werk. Later onderzoek steunde juist de motivatieverklaring. W. Keith Campbell en Constantine Sedikides lieten in 1999 met een meta-analyse zien dat bedreiging van het zelfbeeld de bias versterkt.
Amy Mezulis en collega's analyseerden in 2004 266 studies met 503 effectgroottes: gemiddeld 0,96, een groot effect. In Amerikaanse steekproeven was het ongeveer 1,05, in andere westerse 0,70 en in Aziatische 0,30. Kinderen en ouderen lieten de sterkste bias zien, steekproeven met depressie of angst de zwakste.
Onderzoek uit Nederland
- Feedback in het Engels of het Nederlands. Joeri van Hugten en Arjen van Witteloostuijn (Tilburg University en VU Amsterdam) deden in 2018 een veldexperiment met 120 scholieren van 13 tot 15 jaar. Wie feedback in het Engels verwerkte, had een sterkere self-serving bias dan wie dezelfde feedback in het Nederlands kreeg. Volgens de auteurs kunnen docenten negatieve feedback daarom beter in de moedertaal geven en positieve feedback juist in de vreemde taal.
- Aandeelhoudersbrieven. Thomas Keusch, Laury Bollen en Harold Hassink (Maastricht University) vergeleken de brieven aan aandeelhouders van Europa's grootste beursgenoteerde bedrijven in crisis- en niet-crisisjaren. In een crisis gebruikten bestuurders vaker zelfbevoordelende verklaringen, omdat slechte economische omstandigheden een handige schuldige waren.
Andere voorbeelden
- Stellen en teams. Michael Ross en Fiore Sicoly vonden in 1979 dat mensen hun eigen bijdrage beter onthouden en meer verantwoordelijkheid claimen dan anderen hun toekennen.
- Onderhandelingen. Linda Babcock en George Loewenstein lieten zien dat elke partij haar eigen positie als de eerlijke ziet, wat onderhandelingen doet vastlopen.
Self-serving bias en de fundamentele attributiefout
Bij de fundamentele attributiefout verklaren we het gedrag van anderen uit hun karakter; bij de self-serving bias verklaren we ons eigen succes uit onszelf en onze mislukking uit de situatie. Zie ook het Dunning-Krugereffect en cognitieve dissonantie.
Wat helpt
- Schrijf je redenen op voordat de uitkomst bekend is.
- Vraag hoe je hetzelfde resultaat bij een collega zou verklaren.
- Noteer bij mislukking wat in je macht lag, bij succes wat geluk was.
- Verdedig de andere kant.
Bij tests: bepaal vooraf wat een eerlijke meting is — lees hoe betrouwbaar IQ-tests zijn. Dezelfde gewoonte beschermt tegen confirmation bias.
Over deze pagina
Deze pagina vat gepubliceerd onderzoek samen als algemene informatie; het is geen psychologisch, medisch of juridisch advies, en de bevindingen over depressie en angst beschrijven groepen, geen personen. De test van IQ Revealed is een online redeneertest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar; hij meet de self-serving bias niet. Lees hoe IQ-tests werken. IQ Revealed is niet verbonden aan de genoemde onderzoekers, universiteiten, tijdschriften of uitgevers; namen dienen alleen als bronvermelding: Miller & Ross (1975), Ross & Sicoly (1979), Campbell & Sedikides (1999), Mezulis et al. (2004), van Hugten & van Witteloostuijn (2018), Keusch, Bollen & Hassink (2012).
Veelgestelde vragen over self-serving bias
Wat is de betekenis van self-serving bias?
Self-serving bias is de neiging om succes toe te schrijven aan jezelf — je talent, je inzet — en mislukking aan iets buiten jezelf, zoals pech, een moeilijke opdracht of andere mensen. Een meta-analyse uit 2004 van 266 studies vond het effect in bijna elke onderzochte steekproef.
Is er Nederlands onderzoek naar?
Ja. Joeri van Hugten en Arjen van Witteloostuijn deden een veldexperiment met 120 scholieren van 13 tot 15 jaar: wie feedback in het Engels verwerkte, toonde een sterkere self-serving bias dan wie dezelfde feedback in het Nederlands kreeg. In Maastricht vonden onderzoekers meer zelfbevoordelende verklaringen in aandeelhoudersbrieven van grote Europese bedrijven tijdens een crisis.
Wat is het verschil met de fundamentele attributiefout?
De fundamentele attributiefout gaat over anderen: we verklaren hun gedrag uit hun karakter en zien de situatie over het hoofd. De self-serving bias gaat over onszelf: succes komt door ons, mislukking door de omstandigheden.
Hoe verminder je self-serving bias?
Schrijf je redenen op voordat de uitkomst bekend is, vraag hoe je hetzelfde resultaat bij een collega zou verklaren, scheid wat wel en niet in je macht lag en vraag het oordeel van iemand zonder belang bij de uitkomst.
Hoe scoort u zelf?
Onze IQ-test is gratis te maken en duurt ongeveer 25 minuten. Het volledige rapport — score, percentiel en prestatie per denkgebied — hoort bij het lidmaatschap.
Start de IQ-test