Anchoring bias: het ankereffect uitgelegd

Anchoring bias (het ankereffect) is de neiging om een schatting te laten trekken naar een getal dat je net hebt gezien, ook als dat getal volkomen willekeurig is. Een vanafprijs, een openingsbod of een getal in de vraag werkt als anker: we stellen bij, maar te weinig. Het is een van de best gerepliceerde cognitieve biases.

Het rad van fortuin

Amos Tversky en Daniel Kahneman beschreven in 1974 in Science ‘bijstellen vanaf een anker’ als een van drie denkregels, naast representativiteit en de beschikbaarheidsheuristiek. Een rad van fortuin gaf waar de deelnemers bij zaten een getal tussen 0 en 100. Bij de vraag hoeveel procent van de VN-leden Afrikaans is, schatte de groep met 10 een mediaan van 25, de groep met 65 een mediaan van 45. Betalen voor juiste antwoorden hielp niet.

In een tweede proef kregen middelbare scholieren 5 seconden voor 1×2×3×4×5×6×7×8: mediaan 512. Voor 8×7×6×5×4×3×2×1 werd het 2.250. Het juiste antwoord is 40.320.

Waarom het gebeurt

Te weinig bijstellen. Nicholas Epley en Thomas Gilovich toonden in 2006 dat mensen bij een zelfbedacht anker stoppen zodra ze een aannemelijke waarde bereiken, tenzij ze in staat en bereid zijn verder te zoeken.
Selectieve toegankelijkheid. Volgens Fritz Strack en Thomas Mussweiler (1997) haalt de vergelijking met het anker vooral informatie naar boven die bij het anker past, en die informatie stuurt de schatting.

Rechters, prijzen en onderhandelen

Straffen. In onderzoek van Birte Englich, Thomas Mussweiler en Fritz Strack (2006) schoven ervaren juristen hun strafmaat op richting een eis, ook als ze wisten dat die willekeurig was — zelfs als ze zelf hadden gedobbeld. Ervaring verminderde het effect niet.
Prijzen. Dan Ariely en collega’s (2003) lieten zien dat wat mensen wilden betalen sterk afhing van willekeurige ankers, soms afgeleid van hun Amerikaanse social security number.
Onderhandelen. Bij Adam Galinsky en Thomas Mussweiler (2001) haalde de partij die het eerste bod deed, koper of verkoper, het betere resultaat — behalve als de andere partij zich op het eigen doel richtte.

Tilburg in het grootste replicatieproject

Het ankereffect doorstond de replicatiecrisis beter dan veel beroemde bevindingen. In het eerste Many Labs-project (2014) herhaalden 36 steekproeven met 6.344 deelnemers 13 klassieke effecten, waaronder 80 deelnemers aan Tilburg University. Tien effecten repliceerden consistent; de vier ankervragen, zoals de hoogte van de Mount Everest schatten na een veel te hoog of te laag getal, behoorden tot de zeer grote effecten. De omvang verschilde per steekproef, volgens de auteurs deels door wat mensen al wisten over de vragen.

Bij opvallendere varianten is voorzichtigheid op zijn plaats: Zacharias Maniadis, Fabio Tufano en John List bepleitten in 2014 onafhankelijke replicaties voordat je ankereffecten op economische waarderingen vertrouwt.

Beschermt een hoog IQ?

Nauwelijks. Keith Stanovich en Richard West vonden in 2008 in zeven studies dat ankereffecten niet samenhingen met cognitief vermogen. Oscar Bergman en collega’s (Stockholm School of Economics, 2010) zagen een zwakker, maar niet verdwenen effect bij een hoger vermogen. Kennis van het onderwerp lijkt meer te helpen. Zie ook kritisch denken.

Wat helpt

Schrijf je eigen schatting met redenen op voordat je een ander getal ziet.
Zoek redenen waarom het anker niet klopt (‘denk aan het tegendeel’).
Richt je bij onderhandelen op je eigen doel en alternatieven.
Vertrouw niet op waarschuwingen alleen.

Verwant: confirmation bias en de sunk cost fallacy.

Over deze pagina

Deze pagina vat gepubliceerd onderzoek samen ter algemene informatie; het is geen juridisch, financieel of onderhandelingsadvies. De IQ Revealed-test is een online denktest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar; hij meet anchoring bias niet. Meer in hoe IQ-tests werken. IQ Revealed is niet verbonden aan de genoemde onderzoekers, universiteiten, tijdschriften, uitgevers of replicatieprojecten; namen dienen alleen om het onderzoek aan te duiden.

Veelgestelde vragen over anchoring bias

Wat is anchoring bias?

Anchoring bias, ook anchoring effect of ankereffect, is de neiging om een schatting te laten trekken naar een getal dat je net hebt gezien, ook als dat getal niets met de vraag te maken heeft. Je begint bij het anker en stelt bij, maar meestal te weinig.

Wat is een voorbeeld van anchoring bias?

In het klassieke onderzoek van Amos Tversky en Daniel Kahneman (1974) leverde een rad van fortuin een getal tussen 0 en 100 op. Daarna schatten deelnemers het percentage Afrikaanse landen in de Verenigde Naties: mediaan 25 bij het getal 10, mediaan 45 bij het getal 65. In het dagelijks leven: een hoge ‘van’-prijs die de korting groot doet lijken, of het eerste bod in een onderhandeling.

Is het ankereffect gerepliceerd?

Ja. In het Many Labs-project (2014) herhaalden 36 steekproeven met 6.344 deelnemers, onder wie 80 aan Tilburg University, 13 klassieke effecten. De vier ankervragen behoorden tot de zeer grote effecten.

Beschermt een hoog IQ tegen anchoring bias?

Slechts gedeeltelijk. Keith Stanovich en Richard West vonden in 2008 in zeven studies geen samenhang tussen ankereffecten en cognitief vermogen. Een studie van de Stockholm School of Economics (2010) vond een kleiner, maar niet verdwenen effect bij een hoger cognitief vermogen.

Hoe verminder je anchoring bias?

Noteer je eigen schatting voordat je het getal van een ander ziet, en zoek redenen waarom het anker niet klopt. Die ‘denk aan het tegendeel’-strategie verminderde het effect in experimenten van Mussweiler, Strack en Pfeiffer (2000). Alleen waarschuwen helpt weinig.

Hoe scoort u zelf?

Onze IQ-test is gratis te maken en duurt ongeveer 25 minuten. Het volledige rapport — score, percentiel en prestatie per denkgebied — hoort bij het lidmaatschap.

Start de IQ-test