Zihin kuramı nedir? Sally-Anne testi ve gelişim yaşı

Zihin kuramı ne anlama gelir?

Başkalarının ne düşündüğünü göremeyiz; ne söylediklerinden, ne yaptıklarından ve neyi görebildiklerinden çıkarırız. Bu, davranışı açıklayan ve öngören bir kuram gibi işler. Kavram, primatologlar David Premack ve Guy Woodruff’un 1978’de şempanzenin bir zihin kuramı olup olmadığını soran makalesinden gelir. Genellikle bilişsel (karşıdakinin ne bildiği, inandığı, amaçladığı) ve duygusal (ne hissettiği) zihin kuramı ayrılır. Ayrıca bkz. kişilerarası zekâ ve üstbiliş.

Yanlış inanç görevi

1983’te Heinz Wimmer ve Josef Perner, çocuğun inancı yanlış olan birinin davranışını tahmin edip edemeyeceğini sınamayı önerdi. En bilinen sürüm Sally-Anne testidir (1985):

1. Sally misketini sepete koyar ve odadan çıkar.
2. Anne misketi kendi kutusuna taşır.
3. Sally geri döner. Misketi nerede arar?

“Kutuda” cevabı yalnızca misketin gerçekte nerede olduğunu söyler. “Sepette” cevabı, çocuğun Sally’nin yanlış inancını anladığını gösterir.

Ne zaman gelişir?

Henry Wellman ve meslektaşları 178 çalışmayı birleştirdi: okul öncesi yıllarda çocuklar şans düzeyinin altındaki başarıdan şans düzeyinin üstüne geçer ve bu örüntü ülkeler arasında tutarlıdır. Wellman ve David Liu, 75 çocukla sabit bir sıra gösterdi: önce insanların farklı şeyler istediğini, sonra farklı şeylere inandığını, görmeyenin bilmediğini, ardından yanlış inancı ve en son bir duygu hissedip başka bir duygu gösterilebileceğini anlamak. 15 aylık bebeklerle yapılan bakış süresi çalışmaları (Onishi ve Baillargeon, 2005) daha erken öncüllere işaret eder. Ayrıca bkz. Piaget’nin gelişim evreleri.

Zihin kuramı ve IQ

Yetişkinlerde sık kullanılan bir ölçüm “Reading the Mind in the Eyes” testidir: yüzün yalnızca göz bölgesi görülür ve dört kelimeden uygun zihin durumu seçilir. 18 çalışmalık bir meta-analiz (Peñuelas-Calvo ve arkadaşları, 2019), karşılaştırma gruplarında puanların toplam IQ, sözel IQ ve yaşa bağlı olduğunu buldu; “düşünceli” ile “kuşkulu” arasında seçim yapmak geniş bir duygu sözcük dağarcığı ister. Ayrıca bkz. EQ ve IQ.

Zihin kuramı ve otizm

1985 çalışması, otizmli çocuklarda zihin kuramının bulunmadığını öne sürdü. Bu görüş bugün güçlü biçimde tartışılıyor: Gernsbacher ve Yergeau (2019), tekrarlanamayan bulgulara ve birbiriyle ya da gerçek sosyal etkileşimle ilişkili olmayan görevlere dikkat çekiyor. Damian Milton’ın “çifte empati sorunu”, otizmli ve otizmli olmayan insanlar arasındaki yanlış anlamaları karşılıklı olarak ele alır. Belirli bir kişiyle ilgili sorular, o kişiyi değerlendirmiş bir uzmana aittir.

Geliştirilebilir mi?

Science dergisinde 2013’te yayımlanan bir çalışma, edebi kurgu okumanın zihin kuramını hemen iyileştirdiğini bildirdi; üç bağımsız grubun 792 katılımcıyla yaptığı tekrar çalışması böyle bir üstünlük bulmadı. Hayatı boyunca daha çok kurgu okuyanlar daha yüksek puan aldı, ancak bu bir ilişkidir, kanıtlanmış bir etki değil.

Bu sayfa hakkında

Bu sayfa yayımlanmış araştırmaları genel bilgi amacıyla özetler ve kimseyi değerlendirmez. IQ Revealed testi, 18 yaş ve üzeri yetişkinler için 40 özgün sorudan oluşan çevrimiçi bir akıl yürütme testidir: zihin kuramını ölçmez, otizmi ya da başka bir durumu teşhis edemez veya dışlayamaz ve klinik bir değerlendirme değildir. IQ Revealed’ın Autism Research Centre, adı geçen testlerin yazarları ya da adı geçen araştırmacılar, üniversiteler ve dergilerle bir bağı yoktur; test adları yalnızca tanımlama amacıyla kullanılır.