Prosedürel bellek, örtük ve açık bellek: farkları ve örnekler

Prosedürel bellek

Bilmekten çok yapabilmektir: başka bir şey düşünürken ayakkabınızı bağlarsınız ama her hareketi tarif etmekte zorlanırsınız. Tekrarla adım adım gelişir, çoğu zaman yıllarca pratik yapılmasa da kaybolmaz ve yeni bilinçli anı oluşturamayan kişilerde bile korunur. Sık bir karışıklık: satranç kurallarını bilmek anlamsal (bildirimsel) bellektir; yıllarca oynadıktan sonra iyi hamleyi hızla sezmenin ise büyük bir prosedürel bileşeni vardır.

Farklar kısaca

• Farkındalık: açık hatırlamaya hatırlama ya da bilme hissi eşlik eder; örtük bellek bu his olmadan çalışır.
• İçerik: açık = olaylar (epizodik bellek) ve bilgiler (semantik bellek); örtük = beceriler, alışkanlıklar, hazırlama ve basit koşullanma.
• Beyin: açık bellek hipokampusa ve medial temporal loba dayanır; örtük biçimler striatum (alışkanlıklar) ve beyincik gibi başka sistemleri kullanır.

Açık belleğin kendi içindeki ayrımı epizodik ve semantik bellek sayfamızda, belleğin tüm haritası ise uzun süreli bellek rehberimizde.

İki ayrı sistem olduklarının kanıtları

Medial temporal loblarının büyük kısmı ameliyatla alınan hasta H.M. yeni bilinçli anılar oluşturamıyordu; yine de yalnızca aynada gördüğü bir yıldızın çevresini çizmeyi on denemede öğrendi ve bu beceriyi üç gün korudu. 1996 tarihli bir çalışmada amnezi hastaları olasılığa dayalı bir görevi normal öğrendi ama eğitimi neredeyse hiç hatırlamadı; striatumu etkileyen Parkinson hastalığı olan kişiler ise eğitimi hatırladı ama görevi öğrenemedi. 2006 tarihli bir çalışmada bir ila üç saniye görülen resimlerin hazırlama etkisi 17 yıl sonra bile ölçülebildi. Yaşla birlikte örtük bellek tamamen korunmaz: 1994 tarihli, 39 karşılaştırmayı birleştiren bir meta-analiz yaşlılarda biraz daha küçük bir hazırlama etkisi (etki büyüklüğü 0,30), ama hatırlama ve tanımaya göre daha küçük bir yaş farkı buldu.

Örtük bellek ve IQ

IQ testleri çoğunlukla açık süreçleri kullanır: çalışma belleği, akıl yürütme ve depolanmış bilgi. Araştırmalar da örtük öğrenmenin zekâyla açık öğrenmeden daha zayıf ilişkili olduğunu gösteriyor; bir IQ puanının asıl neyi ölçtüğünü akıcı ve kristalize zekâ sayfamız anlatıyor.

Bu sayfa hakkında

Bu sayfa yayımlanmış araştırmaları genel bilgi amacıyla özetler ve tıbbi tavsiye değildir: yeni, kötüleşen ya da endişe verici bellek sorunları için bir hekimle görüşmek gerekir ve hiçbir çevrimiçi test bunları değerlendiremez. IQ Revealed testi, 18 yaş ve üzeri yetişkinler için 40 özgün sorudan oluşan çevrimiçi bir akıl yürütme testidir; klinik bir değerlendirme değildir ve belleği ölçmez. IQ Revealed, adı geçen araştırmacılar, üniversiteler veya dergilerle bağlantılı değildir; isimler yalnızca anlatılan araştırmayı belirtmek için kullanılır.