Błąd przeżywalności (survivorship bias): co to jest

Samoloty z II wojny światowej: co naprawdę zrobił Abraham Wald

Abraham Wald, urodzony w 1902 r. w Kolozsvárze (dziś Kluż-Napoka), obronił doktorat w Wiedniu i w 1938 r. wyjechał do USA. W czasie wojny pracował w Statistical Research Group na Uniwersytecie Columbia i opracował metodę szacowania, na podstawie uszkodzeń powracających samolotów, jak prawdopodobne jest, że trafienie w daną część strąci maszynę. Samoloty trafione w miejsca śmiertelne nie wracały, więc miejsca bez przestrzelin na powracających maszynach mogą najbardziej wymagać ochrony.

Według Marca Mangela i Francisca Samaniego (1984) raporty wykorzystywano w II wojnie światowej, a później w Korei i Wietnamie. Popularna anegdota upraszcza techniczną statystykę, a słynny rysunek z czerwonymi kropkami jest współczesną ilustracją, nie pochodzi od Walda.

Przykłady

• Nowe firmy. Z przedsiębiorstw założonych w Polsce w 2015 r. według Eurostatu w 2020 r. działało nadal około 39%. Ci, którzy rzucili studia i zbudowali imperium, są znani; ci, którym się nie udało — nie.
• Fundusze inwestycyjne. Zamykane lub łączone fundusze to zwykle te słabsze. Edwin Elton, Martin Gruber i Christopher Blake (1996) śledzili więc wszystkie fundusze istniejące pod koniec 1976 r.; Burton Malkiel (1995) uznał efekt za większy, niż szacowano wcześniej.
• Publikacje naukowe. Robert Rosenthal nazwał to w 1979 r. „problemem szuflady”: jeśli badania bez istotnych wyników nie trafiają do druku, czasopisma pokazują zniekształconą próbę.
• „Kiedyś budowano solidniej.” Stare domy i meble, które przetrwały, to te zbudowane na lata; reszta dawno zniknęła.

Dlaczego tak łatwo o ten błąd

Widzimy i słyszymy głównie o tych, którzy przetrwali, dlatego błąd przeżywalności jest bliski heurystyce dostępności, a efekt wiedzy po fakcie sprawia, że droga zwycięzców wydaje się nieunikniona. Listy nawyków geniuszy niczego nie dowodzą bez ludzi o tych samych nawykach, którym się nie udało — dotyczy to też obietnic podniesienia IQ.

Co pomaga

• Policz wszystkich, którzy zaczęli, nie tylko tych, którzy dotarli.
• Zapytaj, gdzie podziały się porażki i dlaczego.
• Porównaj tych, którzy przetrwali, z tymi, którzy odpadli.
• Podchodź ostrożnie do rad pochodzących tylko od zwycięzców.

Zobacz też efekt potwierdzenia i myślenie krytyczne.

O tej stronie

Strona streszcza opublikowane badania i oficjalne statystyki w celach informacyjnych; nie jest poradą inwestycyjną, biznesową ani medyczną. Test IQ Revealed to internetowy test rozumowania z 40 autorskimi zadaniami dla dorosłych od 18. roku życia; nie mierzy błędu przeżywalności. Więcej: jak działają testy IQ. IQ Revealed nie jest powiązany z wymienionymi badaczami, uczelniami, czasopismami, wydawcami ani urzędami statystycznymi; nazwy służą wyłącznie wskazaniu źródeł. Źródła: Mangel & Samaniego (1984), Elton, Gruber & Blake (1996), Malkiel (1995), Rosenthal (1979), Eurostat, demografia przedsiębiorstw.