Efekt potwierdzenia (confirmation bias): czym jest

Trzy postacie efektu potwierdzenia

• Stronnicze poszukiwanie: szukamy głównie tego, co może poprzeć nasz pogląd.
• Stronnicza interpretacja: dowody „za” przyjmujemy bez zastrzeżeń, dowody „przeciw” sprawdzamy pod kątem błędów.
• Stronnicza pamięć: lepiej pamiętamy przypadki, które pasują.

To jeden z wielu błędów poznawczych, i prawdopodobnie ten o największym zasięgu.

Źródło pojęcia: zadanie 2-4-6 Wasona

W 1960 roku brytyjski psycholog Peter Wason pokazał ciąg 2, 4, 6 i powiedział, że rządzi nim pewna reguła. Uczestnicy mogli sprawdzać własne trójki liczb. Reguła brzmiała po prostu „trzy liczby rosnące”, ale większość wymyślała coś węższego, np. „dodaj dwa”, i sprawdzała tylko pasujące ciągi, jak 8, 10, 12. Spośród 29 osób tylko sześć znalazło właściwą regułę bez wcześniejszego podania błędnej; 13 podało jedną błędną, dziewięć dwie lub więcej. Wystarczyło sprawdzić ciąg, który według własnej hipotezy powinien zostać odrzucony, np. 10, 5, 1.

Przykłady z badań

Pytania, na które można odpowiedzieć tylko „tak”. W 1978 roku Mark Snyder i William Swann poprosili uczestników, by sprawdzili, czy rozmówca jest ekstrawertykiem. Wybierali głównie pytania o towarzyskie sytuacje, a rozmówcy rzeczywiście wypadali potem bardziej ekstrawertycznie.

Te same dowody, przeciwne wnioski. U Lorda, Rossa i Leppera (1979) każda strona sporu o karę śmierci uznała za mocniejsze badanie zgodne ze swoim poglądem i wyszła bardziej przekonana – to polaryzacja postaw.

Co wybieramy do czytania. Metaanaliza z 2009 roku (Hart, Albarracín i współpracownicy) wykazała umiarkowaną preferencję dla informacji zgodnych z własnym zdaniem (d = 0,36); odwracała się, gdy informacja niewygodna była przydatna do bieżącego celu.

Czy inteligencja chroni przed efektem potwierdzenia?

Prawie wcale. Keith Stanovich, Richard West i Maggie Toplak doszli w 2013 roku do wniosku, że siła myside bias bardzo słabo wiąże się z inteligencją. W 2017 roku Dan Kahan i współpracownicy pokazali tę samą tabelę danych raz jako test kremu na wysypkę, raz jako badanie zakazu dotyczącego broni. Przy kremie osoby najsprawniejsze liczbowo radziły sobie lepiej; przy broni odpowiedzi podzieliły się według poglądów politycznych – najmocniej właśnie wśród najsprawniejszych. Zobacz też krytyczne myślenie i efekt Dunninga-Krugera.

Jak ograniczyć efekt potwierdzenia

• Rozważ przeciwieństwo: w eksperymentach Lorda, Leppera i Preston (1984) pytanie „jak oceniłbym to badanie, gdyby wynik był odwrotny?” działało lepiej niż apel o bezstronność.
• Zaplanuj test, który może się nie udać, i ustal z góry, co zmieniłoby Twoje zdanie.
• Wprowadź sprzeciw do grupy: zgodne grupy szukają informacji jeszcze bardziej jednostronnie.

O tej stronie

Strona streszcza opublikowane badania w celach informacyjnych. Test IQ Revealed to internetowy test rozumowania z 40 autorskimi zadaniami dla dorosłych od 18 lat; nie mierzy efektu potwierdzenia ani innych błędów myślenia. IQ Revealed nie jest powiązany z wymienionymi badaczami, uczelniami, czasopismami ani wydawcami; nazwiska służą wyłącznie wskazaniu opisanych badań.