Pamięć sensoryczna: pamięć ikoniczna i echoiczna

Cechy pamięci sensorycznej

• Miejsce: pierwszy etap wielomagazynowego modelu Atkinsona i Shiffrina (1968), przed pamięcią krótkotrwałą i pamięcią długotrwałą.
• Pojemność: duża, znacznie większa niż około czterech elementów pamięci roboczej.
• Czas trwania: wzrok poniżej sekundy; słuch od kilkuset milisekund do kilku sekund.
• Kontrola: automatyczna — śladu nie da się przedłużyć, można jedynie w porę skupić uwagę na jego części.

Pamięć ikoniczna: eksperyment Sperlinga

W 1960 roku George Sperling pokazywał przez 50 milisekund siatkę 12 liter (trzy rzędy po cztery). Proszeni o podanie wszystkich, badani wymieniali tylko cztery–pięć liter, choć twierdzili, że widzieli więcej. Sperling zmienił więc zadanie: zaraz po zniknięciu siatki wysoki, średni lub niski ton wskazywał, który rząd podać. Badani podawali wtedy niemal cały wskazany rząd, niezależnie od tego, który to był — czyli przez chwilę dostępnych było około dziewięciu z 12 liter. Gdy ton pojawiał się mniej więcej sekundę później, przewaga znikała. To metoda raportu częściowego: informacja była, ale zanikała szybciej, niż dało się ją wypowiedzieć.

Pamięć echoiczna: dlaczego „słyszysz” jeszcze ostatnie zdanie

Słuch ma własny, dłuższy magazyn, bo dźwięk rozwija się w czasie i trzeba go utrzymać w całości, by zrozumieć mowę. W 1972 roku Darwin, Turvey i Crowder przenieśli metodę Sperlinga na słuch i stwierdzili przewagę raportu częściowego, która słabła w ciągu około dwóch do czterech sekund. W 1984 roku Nelson Cowan zaproponował dwa magazyny słuchowe: bardzo krótki (kilkaset milisekund) i dłuższy (kilka sekund). Ślad widać też w mózgu: negatywność niezgodności (mismatch negativity), opisana w 1978 roku przez fiński zespół, którym kierował Risto Näätänen, to elektryczna odpowiedź mózgu na dźwięk inny niż poprzednie — nawet gdy uwaga skupiona jest na czymś innym.

Dotyk, węch i smak

Wiele opracowań wymienia pięć pamięci sensorycznych, każdą z dokładnym czasem trwania. Dowody są znacznie bardziej nierówne. Dla dotyku istnieją badania: w 2008 roku uczestnicy potrafili policzyć tylko około trzech dotknięć rozłożonych na ciele, ale w raporcie częściowym odpowiadali lepiej niż przypadkowo nawet przy pięciu. Dla węchu i smaku porównywalnych eksperymentów prawie nie ma, więc „dokładne” czasy warto traktować ostrożnie.

Pamięć sensoryczna a IQ

Ilość informacji w pamięci ikonicznej nie jest tym, co mierzy test IQ, i nie ma dobrych dowodów, że jej trening podnosi inteligencję. Z IQ wiąże się jednak czas inspekcji — jak krótko można pokazać dwie linie różnej długości, a potem je zamaskować, by badany wciąż poprawnie wskazał dłuższą. Metaanaliza Jennifer Grudnik i Johna Kranzlera (2001) obejmująca 92 badania oszacowała średnią korelację na ok. −0,30, a po korekcie błędu pomiaru i ograniczonych prób na −0,51: osoby potrzebujące krótszych ekspozycji uzyskują przeciętnie nieco wyższe wyniki. To umiarkowany związek, nie test inteligencji. Co faktycznie mierzy IQ, wyjaśnia strona o inteligencji płynnej i skrystalizowanej, a co dzieje się z resztą bodźców — strona o uwadze selektywnej.

O tej stronie

Strona streszcza opublikowane badania w celach informacyjnych i nie stanowi porady medycznej: nowe lub narastające problemy ze wzrokiem, słuchem czy pamięcią warto omówić z lekarzem, a żaden test online ich nie oceni. Test IQ Revealed to internetowy test rozumowania z 40 autorskimi zadaniami dla osób od 18 lat; nie jest badaniem klinicznym i nie mierzy pamięci sensorycznej ani czasu inspekcji. IQ Revealed nie jest powiązany z wymienionymi badaczami, uczelniami, czasopismami ani wydawcami; nazwy służą wyłącznie wskazaniu opisanych badań.