Uwaga selektywna i efekt cocktail party
Uwaga selektywna to zdolność skupienia się na informacjach ważnych dla tego, co robisz, i odfiltrowania wszystkiego innego. Dzięki niej śledzisz jedną rozmowę na przyjęciu albo czytasz w zatłoczonym tramwaju. Zmysły odbierają znacznie więcej, niż mózg może świadomie przetworzyć, więc uwaga wybiera — a część tego, co odrzuca, w ogóle nie dociera do świadomości.
Efekt cocktail party
W 1953 roku brytyjski inżynier Colin Cherry odtwarzał przez słuchawki inny komunikat do każdego ucha i prosił o głośne powtarzanie jednego z nich. Z drugiego badani nie pamiętali prawie nic. W 1959 roku Neville Moray pokazał, że przez tę barierę przebija się tylko własne imię — a późniejsze badania wykazały, że dzieje się tak u około 33% słuchaczy.
Teorie filtra
- Broadbent (1958): wczesna selekcja według cech fizycznych (ucho, głos), przed znaczeniem.
- Treisman (lata 60.): osłabianie — informacja ignorowana jest przyciszana, a nie wyłączana.
- Deutsch i Deutsch (1963): późna selekcja, po przetworzeniu znaczenia.
- Lavie (1995): teoria obciążenia — przy łatwym zadaniu dystraktory się przedostają, przy trudnym są odsiewane wcześnie.
W widzeniu najbardziej znanym skutkiem jest ślepota pozauwagowa — niewidzialny goryl. Uwagę selektywną odróżnia się też od uwagi przedłużonej (zob. zdolność koncentracji) i podzielnej.
Pomiar i związek z IQ
Klasyczne testy to test Stroopa (nazywanie koloru druku słowa CZERWONY napisanego na niebiesko), zadanie flankerów i słuchanie dychotyczne. Związek z IQ biegnie głównie przez pamięć roboczą: w badaniu z 2001 roku osoby, które słyszały swoje imię w ignorowanym komunikacie, miały średnio mniejszą pojemność pamięci roboczej. Badanie z 2018 roku obejmujące siedem klasycznych zadań wykazało jednak rzetelność test-retest od 0 do 0,82, w większości niską — pojedynczy wynik uwagi niewiele mówi o inteligencji. Zob. też funkcje wykonawcze.
O tej stronie
Strona streszcza opublikowane badania w celach informacyjnych i nie jest poradą medyczną; żaden pojedynczy test uwagi nie stawia diagnozy. Test IQ Revealed to internetowy test rozumowania z 40 autorskimi zadaniami dla dorosłych od 18. roku życia; nie jest badaniem klinicznym i nie mierzy uwagi. IQ Revealed nie jest powiązany z wymienionymi badaczami, uczelniami ani czasopismami; nazwiska służą wyłącznie wskazaniu opisanych badań.
Najczęstsze pytania o uwagę selektywną
Czym jest uwaga selektywna?
Uwaga selektywna to zdolność skupienia się na informacjach ważnych dla zadania i odfiltrowania reszty. Mózg nie przetworzy wszystkiego naraz, więc wybiera.
Czym jest efekt cocktail party?
To zdolność śledzenia jednego głosu wśród wielu — i jednoczesnego reagowania na własne imię wypowiedziane w rozmowie, której się nie słuchało. W klasycznych badaniach własne imię słyszała mniej więcej jedna trzecia osób.
Czy uwaga selektywna wiąże się z IQ?
Częściowo, głównie przez pamięć roboczą. Wiele klasycznych zadań uwagowych słabo jednak mierzy różnice między ludźmi, co ogranicza ten związek.
A gdzie jesteś Ty?
Nasz test IQ można wykonać bezpłatnie, trwa około 25 minut. Pełny raport — wynik, percentyl i wyniki w poszczególnych obszarach myślenia — jest częścią członkostwa.
Rozpocznij test IQ