Self-serving bias: egotyzm atrybucyjny
Self-serving bias (egotyzm atrybucyjny) to nawyk przypisywania sobie zasług za sukcesy i obwiniania za porażki czegoś na zewnątrz. Dobra ocena to zasługa nauki, zła — niesprawiedliwego sprawdzianu. To jeden z najlepiej udokumentowanych błędów poznawczych.
Co pokazują badania
W 1975 roku Dale Miller i Michael Ross byli sceptyczni: znaleźli pewne dowody na przypisywanie sobie sukcesów, ale bardzo mało dowodów na zrzucanie winy za porażki, i zaproponowali wyjaśnienie niemotywacyjne: kto oczekuje sukcesu, odbiera go jako własne dzieło. Późniejsze badania wsparły jednak wyjaśnienie motywacyjne: w 1999 roku W. Keith Campbell i Constantine Sedikides pokazali w metaanalizie, że zagrożenie dla obrazu siebie wzmacnia ten błąd.
W 2004 roku Amy Mezulis i współpracownicy przeanalizowali 266 badań i 503 wielkości efektu: średnio 0,96, czyli efekt duży; około 1,05 w próbach z USA, 0,70 w innych próbach zachodnich i 0,30 w azjatyckich. Najsilniejszy był u dzieci i osób starszych, najsłabszy w próbach osób z depresją lub lękiem.
Narcyzm i sukces drużyny: badanie współautorów z Krakowa
Livia Kraft, Anna Czarna, Maciej Sekerdej (Uniwersytet Jagielloński) i współpracownicy przeprowadzili zarejestrowane badanie grupowe: 422 uczestników w 54 grupach losowo dzielono na dwie drużyny, które ze sobą rywalizowały. Narcystyczny podziw przewidywał skłonność do przypisywania sobie zasług za sukces oraz tłumaczenia porażki drużyny nieuczciwością rywali. Wbrew hipotezie narcystyczna rywalizacja nie przewidywała osobno obwiniania innych za porażkę.
Inne przykłady
- Pary i zespoły. Michael Ross i Fiore Sicoly (1979) wykazali, że każdy łatwiej przypomina sobie własny wkład i bierze na siebie więcej odpowiedzialności, niż przypisują mu inni.
- Negocjacje. Linda Babcock i George Loewenstein pokazali, że każda strona uważa swoje stanowisko za sprawiedliwe, co blokuje negocjacje.
- Władza. Joris Lammers i Pascal Burgmer stwierdzili, że osoby czujące się potężne silniej przypisują sobie sukcesy grupy, a porażki — przyczynom zewnętrznym.
Self-serving bias a podstawowy błąd atrybucji
Przy podstawowym błędzie atrybucji tłumaczymy zachowanie innych ich charakterem; przy egotyzmie atrybucyjnym tłumaczymy własne sukcesy sobą, a porażki sytuacją. Zobacz też efekt Dunninga-Krugera i dysonans poznawczy.
Co pomaga
- Zapisać powody, zanim pozna się wynik.
- Zapytać, jak wyjaśniłoby się ten sam wynik u kolegi.
- Po porażce wypisać, co od nas zależało; po sukcesie — co było szczęściem.
- Bronić stanowiska drugiej strony.
Przy testach ustal z góry, co byłoby uczciwym pomiarem — zobacz, jak dokładne są testy IQ. Ten sam nawyk chroni przed efektem potwierdzenia.
O tej stronie
Strona streszcza opublikowane badania w celach informacyjnych; nie jest poradą psychologiczną, medyczną ani prawną, a wyniki dotyczące depresji i lęku opisują grupy, nie pojedyncze osoby. Test IQ Revealed to internetowy test rozumowania z 40 autorskimi zadaniami dla dorosłych od 18 roku życia; nie mierzy egotyzmu atrybucyjnego. Dowiedz się, jak działają testy IQ. IQ Revealed nie jest powiązany z wymienionymi badaczami, uczelniami, czasopismami ani wydawcami; nazwy służą wyłącznie wskazaniu źródeł: Miller & Ross (1975), Ross & Sicoly (1979), Campbell & Sedikides (1999), Mezulis i in. (2004), Kraft i in. (2023).
Najczęstsze pytania o self-serving bias
Czym jest self-serving bias?
Self-serving bias, w polskiej psychologii nazywany egotyzmem atrybucyjnym, to skłonność do przypisywania sukcesów sobie — zdolnościom, wysiłkowi — a porażek czynnikom zewnętrznym, takim jak pech, trudne zadanie czy inni ludzie. Metaanaliza z 2004 roku obejmująca 266 badań wykazała go niemal w każdej próbie.
Czy są badania z udziałem polskich naukowców?
Tak. W badaniu opublikowanym w European Journal of Personality, współtworzonym przez Annę Czarną i Macieja Sekerdeja z Uniwersytetu Jagiellońskiego, 422 uczestników w 54 grupach rywalizowało w zespołach. Osoby z wysokim poziomem narcystycznego podziwu częściej przypisywały sobie sukces drużyny, a porażkę — nieuczciwości przeciwników.
Czym różni się od podstawowego błędu atrybucji?
Podstawowy błąd atrybucji dotyczy innych: tłumaczymy ich zachowanie charakterem i pomijamy sytuację. Self-serving bias dotyczy nas samych: sukces zawdzięczamy sobie, porażkę okolicznościom.
Jak ograniczyć self-serving bias?
Zapisz swoje powody, zanim poznasz wynik; zapytaj, jak wyjaśniłbyś ten sam wynik u kolegi; oddziel to, co zależało od ciebie, od tego, co nie zależało; poproś o opinię kogoś, kto nie ma interesu w wyniku.
A jak jest u Ciebie?
Nasz test IQ jest bezpłatny i trwa około 25 minut. Pełny raport — wynik, centyl i wyniki w poszczególnych obszarach — jest dostępny w ramach członkostwa.
Rozpocznij test IQ