Czy szachy rozwijają inteligencję? Co mówią badania

Szachy w szkole: od deklaracji do danych

W 2012 roku Parlament Europejski poparł program „Szachy w szkole” — deklarację pisemną podpisało 415 eurodeputowanych — a w Polsce powstał projekt „Edukacja przez szachy w szkole”. Co mówią badania?

• Metaanaliza z 2016 roku. Giovanni Sala i Fernand Gobet połączyli 24 badania z udziałem ponad 5000 dzieci: umiarkowany efekt (g = 0,34), nieco większy w matematyce (0,38) niż w czytaniu (0,25).
• Jakość badań. Ci sami autorzy pokazali później, dla szachów, muzyki i treningu pamięci roboczej, że im lepsza grupa kontrolna, tym mniejszy efekt. Transfer na odległe dziedziny zdarza się rzadko.
• Największy eksperyment. W Anglii 1965 uczniów miało lekcje szachów, a 1900 nie; rok po zakończeniu zajęć grupy nie różniły się w żadnym mierzonym wyniku.
• Wynik pozytywny. W duńskim Aarhus jedną z czterech tygodniowych lekcji matematyki zastąpiono matematyką z szachami (ok. 30 lekcji). Zysk był mały, większy u dzieci znudzonych lub nieszczęśliwych w szkole.

Czy szachiści są inteligentniejsi?

Trochę. Metaanaliza z 2016 roku objęła 19 badań i 1779 uczestników, od początkujących po graczy z rankingiem powyżej 2600. Siła gry wiązała się ze wszystkimi mierzonymi zdolnościami, średnio na poziomie 0,24 — realny, ale skromny związek, silniejszy u młodzieży (0,32) niż u dorosłych (0,11). Ważniejszy jest trening: w badaniu 57 młodych szachistów najwięcej zależało od liczby godzin ćwiczeń, a wśród 23 najlepszych inteligencja nie przewidywała poziomu gry.

Dlaczego umiejętność zostaje na szachownicy

W klasycznym badaniu z 1973 roku mistrzowie odtwarzali pozycję z prawdziwej partii, pokazaną przez pięć sekund, znacznie lepiej niż początkujący — ale gdy bierki ustawiono losowo, ich przewaga prawie znikała. Mistrzostwo to ogromny zasób szachowych wzorców, a nie uniwersalna pamięć. To samo dotyczy treningu mózgu i efektu Mozarta. Zobacz też inteligencja płynna i skrystalizowana.

Szachy a starzenie się

Badanie z 2003 roku śledziło przez około pięć lat 469 osób po 75. roku życia: ci, którzy często czytali, grali w gry planszowe, grali na instrumencie lub tańczyli, rzadziej zapadali na demencję. Sami autorzy postulowali badania kontrolowane. Co naprawdę wpływa na IQ, opisujemy w tekstach czy można podnieść IQ? oraz czy czytanie czyni mądrzejszym?

O tej stronie

Strona streszcza opublikowane badania w celach informacyjnych; większość badań nad szachistami ma charakter korelacyjny. Test IQ Revealed to internetowy test rozumowania z 40 autorskimi zadaniami dla dorosłych od 18 lat, a nie badanie kliniczne. IQ Revealed nie jest powiązany z FIDE, związkami szachowymi, Parlamentem Europejskim ani z wymienionymi czasopismami, uczelniami, badaczami, badaniami i projektami; nazwy służą wyłącznie do wskazania opisanych badań.