Efekt Barnuma: dlaczego ogólnikowe opisy wydają się trafne

Eksperyment Forera

W 1948 roku psycholog Bertram Forer dał 39 studentom psychologii do wypełnienia kwestionariusz, a potem każdemu wręczył opis osobowości rzekomo oparty na jego odpowiedziach i poprosił o ocenę trafności w skali od 0 (bardzo słaba) do 5 (doskonała).

Wszyscy dostali te same 13 zdań, zebrane z kioskowej książki o astrologii. Średnia ocena wyniosła około 4,3 na 5. To, że opis wydaje się prawdziwy czytelnikowi, niemal nic nie mówi o teście, z którego pochodzi.

Dlaczego „Barnum”?

Nazwę nadał Paul Meehl w 1956 roku, krytykując raporty pełne zdań pasujących do prawie każdego pacjenta. Nazwał je opisami Barnuma, od właściciela cyrku P. T. Barnuma, który chciał mieć coś dla każdego.

Co sprawia, że opis przekonuje

• Wrażenie, że jest o tobie. Im bardziej ktoś wierzy, że tekst napisano dla niego, tym trafniejszy mu się wydaje.
• Pochlebstwo. Opisy korzystne przyjmujemy łatwiej niż niekorzystne.
• Forma testu. Opis, który wygląda na wynik kwestionariusza, plamy atramentowej czy horoskopu urodzeniowego, waży więcej.
• Mało ważne, kto go wręcza. W 1963 roku studenci ocenili ten sam opis równie wysoko, czy podał go psycholog, czy kolega ze studiów.

Resztę robi pamięć: zapamiętujemy trafienia, a pudła zapominamy, tak samo jak przy efekcie potwierdzenia.

Efekt Barnuma a astrologia

W badaniu z podwójnie ślepą próbą, opublikowanym w Nature w 1985 roku, astrologowie mieli dopasować horoskopy urodzeniowe do profili osobowości badanych. Nie poradzili sobie lepiej niż los. Efekt Barnuma wyjaśnia, dlaczego horoskop i tak wydaje się trafny.

Liczy się też słowo. W Eurobarometrze specjalnym 224 (styczeń–luty 2005) aż 68% Polaków uznało astrologię za naukową — najwięcej spośród 25 ówczesnych krajów UE, gdzie średnia wyniosła 41%. Gdy drugą połowę próby zapytano o „horoskopy”, odsetek spadł do 10%.

Efekt Barnuma a testy osobowości

Każdy raport osobowości jest na niego narażony, także dobry, bo poczucie rozpoznania pochodzi od czytelnika. „Opisuje mnie idealnie” to więc słaby dowód, zarówno dla popularnych testów 16 typów, jak i dla naszego własnego testu osobowości. Lepsze pytania:

• Czy wynik mógłby się co do mnie mylić?
• Czy wynik przyjaciela opisuje mnie równie dobrze?
• Czy po powtórzeniu testu za kilka tygodni wynik się utrzyma?
• Czy jest wynik liczbowy na tle grupy odniesienia, z marginesem błędu?

O tej stronie

Ta strona streszcza opublikowane badania w celach informacyjnych i nie jest poradą psychologiczną. Test IQ IQ Revealed to internetowy test rozumowania z 40 autorskimi zadaniami dla dorosłych od 18 roku życia; nie mierzy efektu Barnuma. Zobacz, jak działają testy IQ. IQ Revealed nie jest powiązane z wymienionymi badaczami, czasopismami ani instytucjami, Komisją Europejską ani z 16Personalities, NERIS Analytics Limited i The Myers-Briggs Company; 16Personalities® i MBTI® są znakami towarowymi ich właścicieli. Źródła: Forer (1949), Meehl (1956), Ulrich, Stachnik & Stainton (1963), Dickson & Kelly (1985), Carlson (1985), Special Eurobarometer 224 (2005).