Vergeetcurve van Ebbinghaus: de echte cijfers en hoe je hem vlakker maakt
De vergeetcurve van Ebbinghaus laat zien hoe snel nieuwe kennis wegzakt als je die niet herhaalt: heel snel in het eerste uur en op de eerste dag, daarna steeds langzamer. Een Amsterdamse herhaling uit 2015 vond bijna dezelfde vorm. De getallen die vaak worden genoemd — 70% vergeten na een dag — komen echter niet uit zijn gegevens.
Het experiment van Ebbinghaus
In 1879 en 1880 leerde de Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus reeksen onzinlettergrepen (zoals ‘DAX’ en ‘BOK’), acht reeksen van 13 lettergrepen per sessie, tot hij ze foutloos kon opzeggen. Na een pauze leerde hij dezelfde reeksen opnieuw en mat hij hoeveel tijd hij bespaarde. Die besparing was zijn maat voor wat er over was. Hij publiceerde in 1885.
De echte cijfers
| Tijd na het leren | Besparing (Ebbinghaus, 1885) | Besparing (Amsterdam, 2015) |
|---|---|---|
| 20 minuten | 58,2% | 47,2% |
| 1 uur | 44,2% | 37,3% |
| 9 uur | 35,8% | 27,6% |
| 1 dag | 33,7% | 31,7% |
| 2 dagen | 27,8% | 23,0% |
| 6 dagen | 25,4% | 16,8% |
| 31 dagen | 21,1% | 4,1% |
De Amsterdamse herhaling
Jaap Murre en Joeri Dros (Universiteit van Amsterdam) deden het experiment in 2015 zo letterlijk mogelijk over, met Nederlandse onzinlettergrepen. Een proefpersoon van 22 leerde in zo’n 70 uur verspreid over 75 dagen 70 lijsten van 104 lettergrepen, op dezelfde zeven tijdstippen. De curve leek sterk op die van Ebbinghaus. Alleen het punt na 31 dagen lag veel lager; de onderzoekers wijzen erop dat die lijsten allemaal vroeg en dicht op elkaar waren geleerd. Ook een detail kwam terug: na één dag ligt de besparing iets hoger dan een gladde curve voorspelt. Slaap is een waarschijnlijke verklaring, maar dat is voor dit type experiment niet bewezen. Wiskundig past een machtsfunctie beter dan een eenvoudige exponentiële functie (Wixted & Ebbesen, 1991).
De 70%-mythe
Besparing is geen herinnering: ook een lijst die je niet meer kunt opzeggen laat een spoor na dat opnieuw leren versnelt. Onzinlettergrepen zijn bovendien het slechtste geval; wat je begrijpt en koppelt aan wat je al weet, vergeet je langzamer.
De curve vlakker maken voor het centraal examen
- Herhaal vroeg: het grootste verlies zit in de eerste dag.
- Overhoor jezelf. Bij Roediger & Karpicke (2006) won herlezen na vijf minuten, maar won jezelf toetsen duidelijk na twee dagen en na een week.
- Spreid. Een meta-analyse van 839 vergelijkingen uit 317 experimenten (Cepeda e.a., 2006) bevestigt het voordeel; zie spaced repetition.
- Geef betekenis, bijvoorbeeld met een ezelsbruggetje.
Hoe het brein herinneringen vastlegt, lees je in ons artikel over het langetermijngeheugen. Het geheugen dat het sterkst met IQ samenhangt is het werkgeheugen; beter onthouden vergroot kennis, maar niet het algemene redeneervermogen.
Over deze pagina
Deze pagina vat gepubliceerd onderzoek samen ter algemene informatie. Het is geen medisch advies: vergeetachtigheid die nieuw is, erger wordt of het dagelijks leven raakt, bespreek je met een arts, en geen online test kan die beoordelen. De IQ Revealed-test is een online redeneertest met 40 eigen opgaven voor volwassenen vanaf 18 jaar; het is geen klinisch onderzoek en meet geen geheugen. IQ Revealed is niet verbonden aan de genoemde onderzoekers, universiteiten, tijdschriften of uitgevers; namen dienen alleen om het onderzoek te benoemen.
Veelgestelde vragen over de vergeetcurve
Wat is de vergeetcurve?
De vergeetcurve laat zien hoe het geheugen voor iets nieuws afneemt als je het niet herhaalt. Hermann Ebbinghaus mat de curve in de jaren 1880 bij zichzelf. Het verlies is groot in het eerste uur en de eerste dag en neemt daarna sterk af.
Vergeten we echt 70% binnen 24 uur?
Niet volgens de gegevens van Ebbinghaus zelf. Na een dag bespaarde hij nog 33,7% van de tijd die nodig was om een lijst opnieuw te leren. Die ‘besparing’ wordt vaak gelezen als ‘we onthouden maar 34%’, waarna 70% vergeten ontstaat. Maar besparing meet hoeveel sneller het opnieuw leren gaat, niet hoeveel je nog weet — en het ging om onzinlettergrepen.
Is de vergeetcurve ooit herhaald?
Ja, in Nederland. In 2015 herhaalden Jaap Murre en Joeri Dros van de Universiteit van Amsterdam het experiment met één proefpersoon die zo’n 70 uur lang 70 lijsten met onzinlettergrepen leerde en opnieuw leerde. De curve leek sterk op die van Ebbinghaus.
Hoe maak je de vergeetcurve vlakker?
Herhaal vroeg, voordat het meeste weg is; overhoor jezelf in plaats van te herlezen; en spreid de herhalingen over dagen en weken. Elke goed getimede herhaling maakt de volgende daling vlakker. Slaap na het leren helpt ook.
Zegt een goed geheugen iets over je IQ?
Deels. Het werkgeheugen hangt samen met redeneren en zit in de meeste IQ-tests. Hoe snel je een lijst in een paar dagen vergeet, hangt vooral af van hoe je hebt geleerd en herhaald. Een steile vergeetcurve is normaal.
Waar sta jij?
Onze IQ-test is gratis te maken en duurt ongeveer 25 minuten. Het volledige rapport — score, percentiel en resultaten per denkgebied — hoort bij het lidmaatschap.
Start de IQ-test