Θεωρία του νου: τι είναι, το τεστ Sally–Anne και πότε αναπτύσσεται

Η θεωρία του νου είναι η ικανότητα να κατανοούμε ότι οι άλλοι άνθρωποι έχουν δικές τους πεποιθήσεις, επιθυμίες, προθέσεις και συναισθήματα, που μπορεί να διαφέρουν από τα δικά μας και ακόμη και από τα γεγονότα. Χάρη σε αυτήν προβλέπουμε ότι μια φίλη θα ψάξει τα κλειδιά της εκεί που τα άφησε, όχι εκεί που τα μετακίνησε κάποιος όσο έλειπε. Τα περισσότερα παιδιά περνούν το κλασικό τεστ μεταξύ τριών και πέντε ετών, στην ηλικία του νηπιαγωγείου.

Τι σημαίνει

Δεν βλέπουμε τι σκέφτονται οι άλλοι· το συμπεραίνουμε από όσα λένε, κάνουν και μπόρεσαν να δουν. Λειτουργεί σαν θεωρία που εξηγεί και προβλέπει τη συμπεριφορά. Ο όρος προέρχεται από άρθρο του 1978 των πρωτευοντολόγων David Premack και Guy Woodruff, που ρωτούσαν αν ο χιμπατζής έχει θεωρία του νου. Συχνά διακρίνεται μια γνωστική πλευρά (τι ξέρει, πιστεύει, σκοπεύει ο άλλος) και μια συναισθηματική (τι νιώθει). Δείτε επίσης τη διαπροσωπική νοημοσύνη και τη μεταγνώση.

Η δοκιμασία ψευδούς πεποίθησης

Το 1983 οι Heinz Wimmer και Josef Perner πρότειναν να ελέγχεται αν ένα παιδί μπορεί να προβλέψει τη συμπεριφορά κάποιου του οποίου η πεποίθηση είναι λανθασμένη. Η πιο γνωστή εκδοχή είναι το τεστ Sally–Anne (1985):

  1. Η Sally βάζει τον βόλο στο καλάθι και βγαίνει από το δωμάτιο.
  2. Η Anne μεταφέρει τον βόλο στο κουτί της.
  3. Η Sally επιστρέφει. Πού θα ψάξει;

Το «στο κουτί» δείχνει μόνο πού βρίσκεται πραγματικά ο βόλος. Το «στο καλάθι» δείχνει ότι το παιδί κατανοεί την ψευδή πεποίθηση της Sally.

Πότε αναπτύσσεται

Ο Henry Wellman και οι συνεργάτες του συγκέντρωσαν 178 μελέτες: στην προσχολική ηλικία τα παιδιά περνούν από επιδόσεις κάτω από το επίπεδο της τύχης σε επιδόσεις πάνω από αυτό, σε όλες τις χώρες που μελετήθηκαν. Με 75 παιδιά, οι Wellman και David Liu έδειξαν σταθερή σειρά: πρώτα ότι οι άνθρωποι θέλουν διαφορετικά πράγματα, μετά ότι πιστεύουν διαφορετικά πράγματα, ότι όποιος δεν είδε δεν ξέρει, έπειτα η ψευδής πεποίθηση και τέλος ότι μπορεί κανείς να νιώθει κάτι και να δείχνει κάτι άλλο. Μελέτες του βλέμματος σε βρέφη 15 μηνών (Onishi και Baillargeon, 2005) υποδηλώνουν πρωιμότερους προδρόμους. Δείτε επίσης τα στάδια του Piaget.

Θεωρία του νου και IQ

Στους ενήλικες χρησιμοποιείται συχνά το τεστ «Reading the Mind in the Eyes»: φαίνεται μόνο η περιοχή των ματιών και επιλέγεται μία από τέσσερις λέξεις. Μια μετα-ανάλυση 18 μελετών (Peñuelas-Calvo και συν., 2019) έδειξε ότι στις ομάδες σύγκρισης οι επιδόσεις εξαρτώνταν από το συνολικό IQ, το λεκτικό IQ και την ηλικία — η επιλογή ανάμεσα σε «σκεπτικός» και «καχύποπτος» απαιτεί πλούσιο λεξιλόγιο συναισθημάτων. Δείτε επίσης EQ και IQ.

Θεωρία του νου και αυτισμός

Η μελέτη του 1985 υποστήριξε ότι στα αυτιστικά παιδιά λείπει η θεωρία του νου. Η ιδέα σήμερα αμφισβητείται έντονα: οι Gernsbacher και Yergeau (2019) επισημαίνουν ευρήματα που δεν επαναλήφθηκαν και δοκιμασίες που δεν σχετίζονται ούτε μεταξύ τους ούτε με την πραγματική κοινωνική αλληλεπίδραση. Το «πρόβλημα της διπλής ενσυναίσθησης» του Damian Milton περιγράφει τις παρεξηγήσεις ανάμεσα σε αυτιστικά και μη αυτιστικά άτομα ως αμοιβαίες. Ερωτήματα για ένα συγκεκριμένο πρόσωπο αφορούν επαγγελματία που το έχει αξιολογήσει.

Σχετικά με αυτή τη σελίδα

Η σελίδα συνοψίζει δημοσιευμένη έρευνα για γενική ενημέρωση και δεν αξιολογεί κανέναν. Το τεστ του IQ Revealed είναι ένα διαδικτυακό τεστ συλλογισμού με 40 πρωτότυπα θέματα για ενήλικες από 18 ετών: δεν μετρά τη θεωρία του νου, δεν μπορεί να διαγνώσει ή να αποκλείσει αυτισμό ή άλλη κατάσταση και δεν είναι κλινική αξιολόγηση. Το IQ Revealed δεν συνδέεται με το Autism Research Centre, τους δημιουργούς των αναφερόμενων τεστ ή τους αναφερόμενους ερευνητές, πανεπιστήμια και περιοδικά· οι ονομασίες των τεστ χρησιμοποιούνται μόνο για αναγνώριση.

Συχνές ερωτήσεις για τη θεωρία του νου

Τι είναι η θεωρία του νου;

Η θεωρία του νου είναι η ικανότητα να κατανοούμε ότι οι άλλοι έχουν δικές τους πεποιθήσεις, επιθυμίες, προθέσεις και συναισθήματα, που μπορεί να διαφέρουν από τα δικά μας και ακόμη και από την πραγματικότητα, και να τη χρησιμοποιούμε για να εξηγούμε και να προβλέπουμε τη συμπεριφορά τους. Λέγεται «θεωρία» επειδή τον νου του άλλου δεν τον βλέπουμε: τον συμπεραίνουμε.

Σε ποια ηλικία αναπτύσσεται η θεωρία του νου;

Στις κλασικές δοκιμασίες ψευδούς πεποίθησης, τα περισσότερα παιδιά τριών ετών απαντούν λάθος και τα περισσότερα πέντε ετών σωστά. Μια μετα-ανάλυση 178 μελετών βρήκε αυτή τη μετάβαση στην προσχολική ηλικία, σε όλες τις χώρες και τις εκδοχές της δοκιμασίας.

Τι είναι το τεστ Sally–Anne;

Μια δοκιμασία ψευδούς πεποίθησης: η Sally βάζει έναν βόλο στο καλάθι της και φεύγει· η Anne τον μεταφέρει στο κουτί της. Πού θα ψάξει η Sally όταν γυρίσει; Όποιος απαντά «στο καλάθι» καταλαβαίνει ότι η Sally έχει μια ψευδή πεποίθηση και θα ενεργήσει με βάση αυτήν. Το τεστ έγινε γνωστό από μελέτη του 1985 των Simon Baron-Cohen, Alan Leslie και Uta Frith.

Λείπει από τα αυτιστικά άτομα η θεωρία του νου;

Ο ισχυρισμός αυτός ήταν για χρόνια επιδραστικός, αλλά σήμερα αμφισβητείται έντονα. Μια ανασκόπηση του 2019 των Morton Ann Gernsbacher και Melanie Yergeau καταλήγει ότι τα δεδομένα δεν δείχνουν ειδικό ή γενικό έλλειμμα των αυτιστικών ατόμων σε αυτές τις δοκιμασίες και χαρακτηρίζει τον ισχυρισμό εμπειρικά αμφίβολο και επιβλαβή.

Πού βρίσκεστε εσείς;

Το τεστ IQ μας είναι δωρεάν και διαρκεί περίπου 25 λεπτά. Η πλήρης αναφορά — βαθμολογία, εκατοστημόριο και αποτελέσματα ανά τομέα σκέψης — περιλαμβάνεται στη συνδρομή.

Ξεκινήστε το τεστ IQ

Σχετικά άρθρα