Seçici dikkat nedir? Kokteyl parti etkisi, kuramlar ve d2 testi

Kokteyl parti etkisi

1953’te İngiliz mühendis Colin Cherry, kulaklıkla her kulağa farklı bir mesaj verdi ve katılımcılardan yalnızca birini sesli tekrar etmelerini istedi. Katılımcılar bunu başardı, ama öbür mesajdan neredeyse hiçbir şey hatırlamadılar. 1959’da Neville Moray, bu engeli aşan tek şeyin kişinin kendi adı olduğunu gösterdi. Sonraki çalışmalar bunun dinleyicilerin yaklaşık %33’ünde olduğunu buldu.

Filtre ne zaman devreye giriyor?

• Broadbent (1958): erken seçim — kulak ya da ses gibi fiziksel özelliklere göre bir kanal seçilir, gerisi anlam işlenmeden engellenir.
• Treisman (1960’lar): zayıflatma — göz ardı edilen bilgi kapatılmaz, kısılır; önemli kelimeler yine geçebilir.
• Deutsch ve Deutsch (1963): geç seçim — seçim, anlam işlendikten sonra yapılır.
• Lavie (1995): yük kuramı — kolay görevde boş kapasite kalır ve dikkat dağıtıcılar işlenir; zor görevde erken elenir.

Görmede aynı filtrenin en bilinen sonucu görünmez goril deneyi ile gösterilen dikkatsizlik körlüğüdür.

d2 dikkat testi ve diğer ölçümler

Türkiye’de en çok aranan dikkat ölçümü d2 testidir. Almanya’da Rolf Brickenkamp tarafından 1962’de, başlangıçta sürücü seçimi için geliştirildi ve 2010’da d2-R olarak yenilendi. Görev: benzer görünen d ve p harflerinden oluşan satırlarda, toplam iki çizgisi olan her d’yi işaretlemek; 14 satır, her biri 20 saniye. Hız ve özen puanlanır. Laboratuvarda ise Stroop testi (MAVİ kelimesi kırmızı mürekkeple yazıldığında mürekkebin rengini söylemek) ve flanker görevi yaygındır.

IQ ile ilişkisi

Bağlantı daha çok çalışma belleği üzerinden kurulur: 2001’deki bir çalışmada, göz ardı edilen mesajda kendi adını duyanların çalışma belleği kapasitesi ortalamada daha düşüktü. Ancak 2018’de yedi klasik görev üzerinde yapılan bir çalışma, test-tekrar test güvenirliklerinin 0 ile 0,82 arasında, çoğunda şaşırtıcı biçimde düşük olduğunu buldu. Tek bir dikkat puanı zekâ hakkında az şey söyler. Ayrıca bkz. yürütücü işlevler ve dikkat süresi.

Bu sayfa hakkında

Bu sayfa yayımlanmış araştırmaları genel bilgi amacıyla özetler; tıbbi tavsiye değildir ve tek bir dikkat testi hiçbir durumu teşhis etmez. IQ Revealed testi, 18 yaş üstü yetişkinler için 40 özgün sorudan oluşan çevrimiçi bir akıl yürütme testidir; klinik bir değerlendirme değildir ve dikkati ölçmez. IQ Revealed; Hogrefe yayınevi, d2 testinin yazarları ya da adı geçen araştırmacılar, üniversiteler ve dergilerle bağlantılı değildir; adlar yalnızca anlatılan araştırmayı tanımlamak için kullanılır.