Osobowość typu A i typu B: cechy, ryzyko sercowe i co naprawdę wykazały badania

Typ A to wzorzec zachowania oparty na rywalizacji, presji czasu i dążeniu do osiągnięć; typ B to styl spokojniejszy, elastyczny i mniej naglony przez zegar. Nazwy pochodzą z kardiologii lat pięćdziesiątych, nie z psychologii osobowości — a pierwotna teza, że zachowanie typu A wywołuje chorobę wieńcową, przetrwała późniejsze badania tylko częściowo.

Zachowanie, nie charakter: dlaczego po polsku mówi się WZA

Popularne tłumaczenie brzmi „osobowość typu A", ale w polskiej literaturze psychologicznej funkcjonuje wzór zachowania A, w skrócie WZA. Różnica jest istotna: wzór zachowania to coś, co człowiek robi— daje się obserwować pod presją i daje się zmieniać treningiem — podczas gdy „osobowość" brzmi jak coś, czym się jest. Autorzy koncepcji rozumieli ją w pierwszym znaczeniu i całe późniejsze badania, te potwierdzające i te obalające, prowadzono na zachowaniu.

Cechy typu A

• Rywalizacja — porównywanie się z innymi, także w drobiazgach
• Presja czasu — zniecierpliwienie kolejkami, opóźnieniami, wolnym tempem rozmowy
• Nastawienie na osiągnięcia — ambitne cele, poczucie wartości zależne od wyniku, wyrzuty sumienia przy odpoczynku
• Wrogość — szybka irytacja i cynizm wobec przeszkód; to ten składnik interesuje badaczy najbardziej
• Wielozadaniowość — jedzenie przy odpisywaniu na maile, kończenie cudzych zdań

Cechy typu B

• Równe tempo — praca bez wewnętrznego stopera
• Elastyczność — dostosowanie się do zmiany planu
• Swoboda wobec czasu — komfort przy zadaniach bez twardego terminu
• Opanowanie — wolniejsza złość, mniejsza reaktywność
• Nastawienie na proces — przyjemność z samej pracy, nie tylko z mety

Skąd się to wzięło: dwóch kardiologów, 1959

Meyer Friedman i Ray Rosenman, kardiolodzy z San Francisco, opisali w 1959 roku w Journal of the American Medical Association związek między charakterystycznym wzorcem jawnego zachowania a wynikami badań krwi i układu krążenia. Ich Western Collaborative Group Study objęło kilka tysięcy mężczyzn; w raporcie końcowym po ośmiu i pół roku (1975, również JAMA) mężczyźni zaklasyfikowani jako typ A mieli mniej więcej dwukrotnie wyższy odsetek choroby wieńcowej. W 1981 roku panel National Heart, Lung and Blood Institute ogłosił w czasopiśmie Circulation, że wzorzec jest niezależnym czynnikiem ryzyka.

Jak to mierzono

Nie kwestionariuszem. Metodą referencyjną był wywiad ustrukturyzowany: prowadzący celowo mówił wolno, przerywał i prowokował, a następnie oceniał nie tyle odpowiedzi, ile zachowanie — czy badany kończył za niego zdania, czy wzdychał z niecierpliwością. Później powstały narzędzia papierowe, takie jak Jenkins Activity Survey. Obie metody często nie zgadzały się co do tego, kto jest typem A — wczesny sygnał, że konstrukt jest mniej ostry niż jego dwie litery.

Co się ostało

Od lat osiemdziesiątych duże próby replikacji przestały znajdować ten związek. Przegląd ilościowy Booth-Kewley i Friedman (1987) uznał globalny konstrukt typu A za co najwyżej słaby i niespójny predyktor. Po rozłożeniu wzorca na części jeden element wracał uparcie: wrogość. Przewlekły gniew, cynizm i antagonizm — a nie zabieganie, ambicja czy szybkie chodzenie — to składnik, który późniejsze metaanalizy wiążą z ryzykiem sercowo-naczyniowym. Stąd dwa uczciwe wnioski: praca w napięciu i pod terminami nie jest sama w sobie udokumentowanym zagrożeniem zdrowotnym, a litera nie jest rozpoznaniem.

Czy da się zmienić typ?

Zachowanie na tej osi jest wyuczalne. Sam Friedman prowadził później programy, w których pacjenci kardiologiczni ćwiczyli zwalnianie: ustawianie się w najdłuższej kolejce, jazda wolniejszym pasem. Temperament pod spodem zostaje; sensownym celem pracy są kosztowne fragmenty wzorca — stałe rozdrażnienie, niemożność odpoczynku — a nie ambicja.

Poza dwie litery

Model dwóch kategorii zaczyna rozmowę, ale ściska osobowość do jednej osi. Jeśli interesują Cię typologie, dziewięć typów enneagramu daje spojrzenie oparte na motywacjach, a to, ile wytrzymują kody czteroliterowe, sprawdzamy przy 16 osobowościach. Osobowość to zresztą połowa obrazu: opisuje sposób działania, podczas gdy inteligencja emocjonalna i IQ mierzą zdolności.

Jedna granica wymaga jasnego zdania, bo temat zaczął się w gabinecie kardiologicznym: IQ Revealed nie przeprowadza ani nie ocenia żadnego testu typu A, a niniejsza strona nie jest oceną zdrowia ani poradą lekarską. Pytania o własne serce należą do lekarza, nie do etykiety osobowościowej. Nasz test osobowości jest bezpłatny, a pełny profil wchodzi w skład członkostwa.

IQ Revealed nie jest powiązane z Enneagram Institute, The Myers-Briggs Company ani żadnym innym wydawcą wymienionych tu modeli osobowości i nie przeprowadza ani nie ocenia ich narzędzi. Nazwy podano wyłącznie po to, by opisane modele dało się prześledzić do źródła.