Twice exceptional: wybitne uzdolnienia i ADHD w jednym profilu

Twice exceptional — w skrócie 2e — opisuje osobę, która jednocześnie ma wybitne uzdolnienia i niepełnosprawność albo zaburzenie takie jak ADHD, autyzm czy dysleksja. To opis profilu, nie diagnoza, i nie istnieje wynik IQ, który do tego określenia uprawnia. Termin powstał dlatego, że obie połowy się nawzajem zasłaniają: zdolność przykrywa trudność, trudność przykrywa zdolność, a osoba wypada przeciętnie dokładnie w tych pomiarach, które każdą z nich z osobna by wychwyciły.

Dlaczego te profile umykają

Mechanizm nazywa się maskowaniem i działa w trzech kierunkach. Zdolność maskuje trudność: wyniki wystarczają, więc nikt nic nie zgłasza, bo pracę zaburzonej funkcji przejmuje rozumowanie. Trudność maskuje zdolność: chaos, wolne tempo i nierówne efekty sprawiają, że nikt nie kieruje tej osoby do poradni psychologiczno-pedagogicznej po diagnozę uzdolnień. Albo maskują się wzajemnie — i wtedy wszystko ląduje w środku, co jest zdecydowanie najczęstszym zakończeniem.

Co profil IQ naprawdę pokazuje

Tutaj wynik przestaje być liczbą, a staje się kształtem. Badanie skalą Wechslera daje wskaźniki rozumienia werbalnego, rozumowania percepcyjnego i płynnego, pamięci roboczej oraz szybkości przetwarzania, a IQ ogólne powstaje ze wszystkich. W profilu 2e te wskaźniki regularnie sobie przeczą: wysokie rozumowanie, niska pamięć robocza albo niska szybkość przetwarzania. Ich średnia opisuje osobę, która nie istnieje.

Alternatywę podaje sam wydawca testu. Raport techniczny Pearsona o Wskaźniku Zdolności Ogólnych (GAI) definiuje go jako wynik złożony z trzech podtestów rozumienia werbalnego i trzech podtestów rozumowania percepcyjnego, bez podtestów pamięci roboczej i szybkości przetwarzania, które wchodzą do IQ ogólnego, a wśród kryteriów jego rozważenia wymienia wprost istotną i nietypową rozbieżność między wskaźnikiem werbalnym a wskaźnikiem pamięci roboczej. To jest, słowami samego wydawcy, opis profilu 2e.

Skutek praktyczny waży więcej niż skrót: uczeń z wybitnymi uzdolnieniami i ADHD może nie osiągnąć progu programu w IQ ogólnym i spokojnie go przekroczyć w GAI — na tym samym badaniu, tego samego dnia. To, która liczba trafi do opinii, jest decyzją diagnosty i wolno o to zapytać. O budowie tych badań piszą jak działają testy IQ oraz jak naprawdę bada się dzieci.

ADHD i IQ: co pokazują badania

Grupy z ADHD uzyskują niższe średnie, a mówi to o pojedynczej osobie znacznie mniej, niż się wydaje. Metaanaliza Fraziera, Demareego i Youngstroma (2004) obejmująca 137 badań wykazała w IQ ogólnym ważoną wielkość efektu d = 0,61, czyli około dziewięciu punktów. Różnica tej wielkości oznacza mocno zachodzące na siebie rozkłady — wiele osób z ADHD wypada powyżej średniej grupy porównawczej — a większość luki siedzi właśnie we wskaźnikach, które GAI pomija. Częściowo mierzy się więc wpływ zaburzenia na sytuację badania, a nie na myślenie. Średnia zaś nie jest sufitem.

Autyzm, dysleksja i druga połowa

ADHD to najczęstsza druga połowa, ale nie jedyna. Profile autystyczne często pokazują duże odległości między wskaźnikami, a skrajny przypadek jednego szczytu daleko ponad resztą ma własną nazwę i własną literaturę — zobacz zespół sawanta, zjawisko znacznie rzadsze i stale mylone z 2e. Do umiejscowienia wyników resztę wyjaśniają od jakiego poziomu IQ jest wysokie i skala IQ.

Czego ta strona nie zrobi

To połączenie rozpoznaje się pełną diagnozą prowadzoną przez wykwalifikowanych specjalistów — badaniem poznawczym wraz z oceną diagnostyczną, z wywiadem rozwojowym i danymi z więcej niż jednego środowiska. Ze strony internetowej, listy objawów ani wyniku nie da się tego ustalić.

IQ Revealed nie jest powiązane z Pearson, Davidson Institute, National Association for Gifted Children ani z żadną inną instytucją lub metodą wymienioną na tej stronie i żadnej z nich nie przeprowadza ani nie ocenia. Wymieniamy je, ponieważ kto czyta o tym temacie, zasługuje na źródła oryginalne.

Nasz test mierzy rozumowanie i nic poza tym. Nie diagnozuje, nie przesiewa i nie wykrywa ADHD, autyzmu, dysleksji ani żadnego innego stanu, i nie jest narzędziem klinicznym. To samoocena dla dorosłych od 18 lat: 40 zadań matrycowych w tym samym niezależnym językowo formacie wizualnym, którego używają matryce Ravena, bezpłatnie, przy czym pełny raport z wynikiem i centylem należy do członkostwa.