Attention span: co naprawdę się mierzy i mit ośmiu sekund

W Polsce szuka się angielskiej frazy

To pierwszy użyteczny fakt w tym temacie i decyduje o kształcie tej strony. W Polsce „attention span” notuje 1600 wyszukiwań miesięcznie, a dosłowne tłumaczenie „rozpiętość uwagi” — 10. To przewaga rzędu stu sześćdziesięciu do jednego; „zakres uwagi” i „czas skupienia uwagi” nie zwracają mierzalnego wolumenu w ogóle.

Co więcej, polski wolumen angielskiej frazy jest największy spośród wszystkich siedemnastu rynków, na których ukazuje się ta strona — większy niż niemiecki wolumen niemieckiego terminu. Angielska fraza prowadzi na piętnastu z siedemnastu rynków; własny wyraz utrzymuje pierwsze miejsce tylko w niemieckim i niderlandzkim.

Warto oddzielić sąsiednie zapytanie, które jest innym pytaniem: „koncentracja uwagi” mierzy 390, ale przy wysokiej konkurencji reklamowej — to zapytanie o kursy, ćwiczenia i terapię, a nie o to, jak długo da się utrzymać uwagę. Ta strona odpowiada na drugie.

Osiem sekund i badanie, którego nie ma

Twierdzenie jest znane: uwaga człowieka miała spaść do około ośmiu sekund, czyli poniżej dziewięciu sekund złotej rybki. Rozeszło się przez media popularne i materiały marketingowe, a nie przez badania, i nigdzie nie przytacza się na jego poparcie żadnego recenzowanego badania. Badacze z Centre for Attention Studies w King’s College London określają je jako gruntownie obalone.

Ciekawsze jest to, jak dobrze przetrwało obalenie. W badaniu na 2093 dorosłych Brytyjczykach we wrześniu 2021 roku:

• 50 % uznało osiem sekund za prawdę.
• 25 % wiedziało, że to nieprawda.
• 49 % odczuwało własną uwagę jako krótszą niż dawniej.
• 66 % uważało uwagę młodych za gorszą niż kiedyś — w tym 58 % osób w wieku 18–34 lat, czyli o własnym pokoleniu.

To, że liczba podana stanowczo wyprzedza liczbę podaną ostrożnie, samo w sobie jest badanym zjawiskiem: zniekształcenia poznawcze.

Mierzy się przełączanie, a nie pojemność

Liczbą, która zasługiwałaby na uwagę poświęcaną ośmiu sekundom, jest 47 sekund — i znaczy coś bardzo określonego. Pochodzi z badań obserwacyjnych Glorii Mark nad korzystaniem z komputera: nie z deklaracji, lecz z rejestracji tego, co ludzie robią. Średni czas na jednym ekranie przed przełączeniem wynosił około dwóch i pół minuty w 2004 roku, a w ostatnich latach około 47 sekund.

Czytane uważnie, nie jest to twierdzenie o pogorszeniu ludzkiej koncentracji, lecz pomiar zachowania w otoczeniu zbudowanym tak, by przerywać. Wcześniejsza praca eksperymentalna Mark z Danielą Gudith i Ulrichem Klocke nosi wymowny tytuł — The cost of interrupted work: more speed and stress: praca przerywana kończy się szybciej, a cenę płaci się napięciem i wysiłkiem, nie czasem.

Złota rybka nie broni tego porównania

Zwierzęca połowa twierdzenia nie jest lepiej udokumentowana niż ludzka: badania o dziewięciu sekundach złotej rybki również nie ma. Kłóci się też z tym, co donosi badanie poznania ryb — realna dziedzina, którą Culum Brown podsumował w Animal Cognition pod tytułem Fish intelligence, sentience and ethics.

Najwyraźniejszą ilustracją jest eksperyment Uniwersytetu Ben-Guriona w Negewie z 2022 roku, opublikowany w Behavioural Brain Research: Shachar Givon i współpracownicy nauczyli złote rybki obsługiwać pojazd — zbiornik z wodą na kołach, reagujący na ruchy ryby — i kierować nim na lądzie ku widocznemu celowi. Zwierzę, które potrafi się tego nauczyć, nie jest zwierzęciem, któremu pamięć wygasa po dziewięciu sekundach.

Regułę dziesięciu minut sprawdzono i się nie utrzymała

Najczęściej cytowane twierdzenie w edukacji głosi, że uwaga załamuje się po dziesięciu–piętnastu minutach wykładu. Karen Wilson i James Korn przejrzeli dowody w 2007 roku w Teaching of Psychology — badania notatek, obserwacje w trakcie wykładów, samoopisy i miary fizjologiczne — i stwierdzili, że badania, na których opiera się to oszacowanie, słabo wspierają przekonanie, że uwaga spada po 10–15 minutach. Ich drugi wniosek waży tyle samo: większość badań w ogóle nie uwzględniała różnic indywidualnych.

Diane Bunce, Elizabeth Flens i Kelly Neiles podeszli później do tego samego pytania pomiarowo — studenci zgłaszali własne momenty utraty uwagi na prawdziwych wykładach za pomocą pilotów — How Long Can Students Pay Attention in Class? w Journal of Chemical Education. Obraz to nie równy urwisk po dziesięciu minutach, lecz przerwy rozsiane po całych zajęciach.

Czujność: ustalenie najstarsze i najtrwalsze

Prawdziwy, wielokrotnie potwierdzony spadek w czasie istnieje i jest znacznie starszy niż internet. W 1948 roku Norman Mackworth opublikował The Breakdown of Vigilance during Prolonged Visual Search w Quarterly Journal of Experimental Psychology — praca wyrosła z wojennego problemu operatorów radaru przeoczających sygnały podczas długiej warty. To uczciwa wersja zdania „uwaga jest ograniczona”: nie osiem sekund, lecz mierzalny spadek przy długim, monotonnym zadaniu.

Uwaga i IQ to nie ten sam pomiar

Uwaga pojawia się w badaniu testowym, ale nie jako „długość uwagi”. Zadania rozumowania są na czas i wymagają wysiłku: osoba wyczerpana, zestresowana albo ciągle przerywana wypadnie poniżej własnego poziomu — co mówi o warunkach, nie o człowieku. W co celuje test, wyjaśnia jak działają testy IQ.

Lepsze skupienie to sensowny cel. Czy trenowanie jednej zdolności umysłowej podnosi wynik ogólny, to zupełnie inne twierdzenie — pytanie o transfer, a to właśnie transfer zwykle zawodzi. Zobacz czy da się podnieść IQ.

Kiedy to pytanie do lekarza

Trudność ze skupieniem należy do najczęstszych dolegliwości w ogóle, a w przeważającej większości ma zwyczajne przyczyny: za mało snu, stres, chorobę, nudne zadanie, urządzenie w zasięgu ręki. Nic z tego nie jest zaburzeniem.

Trudności z uwagą mogą jednak być częścią obrazu klinicznego — najczęściej myśli się o ADHD. To diagnoza stawiana przez wykwalifikowanego specjalistę według określonych kryteriów: jak długo trudności trwają, czy występują w więcej niż jednym środowisku, jak bardzo utrudniają codzienne funkcjonowanie. Nie zrobi tego artykuł, nie zrobi quiz internetowy i tym bardziej nie zrobi test rozumowania. Jeśli koncentracja wyraźnie się zmieniła albo realnie utrudnia pracę, naukę czy życie w domu, to rozmowa z lekarzem.

Zakres tej strony

Ta strona ma charakter informacyjny. Podsumowuje opublikowane badania nad uwagą, nie jest poradą medyczną ani psychologiczną i nie zawiera diagnozy ani podstawy do jej postawienia.

Nasz test IQ mierzy sprawność rozumowania. Nie mierzy uwagi, nie jest testem uwagi i nie może wskazać, czy ktoś ma zaburzenie uwagi.

IQ Revealed nie jest powiązana z King’s College London, Policy Institute, Centre for Attention Studies, Savanta ComRes, Uniwersytetem Kalifornijskim w Irvine, Uniwersytetem Ben-Guriona w Negewie, Association for Computing Machinery, American Chemical Society, Taylor & Francis, Elsevier, Springer ani z żadnym uniwersytetem, czasopismem, instytutem badawczym czy badaczem wymienionym na tej stronie, nie jest przez nie wspierana ani przez nie rekomendowana. Są wymienieni po to, aby każde twierdzenie dało się prześledzić do pracy, z której pochodzi.