Stereotype threat: kanıtlar gerçekte ne gösteriyor

Fikrin kaynağı

Claude Steele ve Joshua Aronson 1995'te Journal of Personality and Social Psychology dergisinde bir dizi deney yayımladı. Önerileri şuydu: kendi grubunuza yönelik olumsuz bir kalıp yargının size de uygulanabileceği bir ortamda, bunu bilmek fazladan bir yük hâline gelir — ve zor bir testte performansı aşağı çeken, yetenek değil bu yüktür. Açıklama duruma ilişkindir, yani sınananları değil değiştirilebilir bir şeyi işaret eder ve kalıp yargıya inanmayı gerektirmez: var olduğunu bilmek yeter.

Özgün çalışmada hiç yer almayan iddia

Paul Sackett, Chaitra Hardison ve Michael Cullen 2004'te American Psychologist dergisinde, 1995 tarihli çalışmanın hem popüler hem akademik metinlerde yaygın biçimde yanlış aktarıldığını saptadı: sanki stereotype threat ortadan kaldırıldığında Afrikalı Amerikalı ve beyaz öğrenciler arasındaki test performansı farkı da ortadan kalkıyormuş gibi. Çalışma bunu göstermiyordu. Puanlar önceki SAT performansına göre istatistiksel olarak düzeltilmişti; dolayısıyla asıl bulgu, tehdit yokken iki grubun önceki puanlarının öngördüğü kadar farklılaştığıydı. Yazarlar, deneyin stereotype threat'in bu farkların başlıca nedeni olduğuna kanıt sayılmasına açıkça karşı çıktı.

Meta-analizler ne buluyor

Nguyen ve Ryan 2008'de ortalama 0,26 büyüklüğünde bir etki buldu; ancak düzenleyici değişkenler o kadar güçlüydü ki koşullar en az olgu kadar belirleyici. Stoet ve Geary 2012'de kadınlar ve matematik üzerine bilinen deneyin tekrar denemelerini inceledi: tekrar edebilecek çalışmaların yüzde 55'i etkiyi yeniden üretti, bunların yarısı önceki matematik notlarına göre yapılan istatistiksel düzeltmeyle karışmıştı — karışmamış deneylerin yüzde 30'u tekrar etti.

Flore ve Wicherts 2015'te kız öğrencilerle yapılan çalışmalardan kırk yedi etki büyüklüğünü birleştirdi: ortalama −0,22, sıfırdan anlamlı biçimde farklı, ama literatürü ciddi biçimde çarpıtabilecek birden çok yayın yanlılığı işaretiyle birlikte. Büyük bir tekrar çalışması istediler; üç yıl sonra Flore, Mulder ve Wicherts bunu ön kayıtlı rapor olarak yürüttü — desen ve analiz, veriler var olmadan önce sabitlenip hakem değerlendirmesinden geçti. 2.064 Hollandalı 13–14 yaş öğrencide ne genel bir etki ne de kuramın öngördüğü düzenlenmiş etkilerden biri bulundu.

Gerçek sınavlar açısından başvurulacak çalışma Shewach, Sackett ve Quint (2019). Gerçek sınav ortamına benzeyen koşullardaki çalışmaları ayırdıklarında 45 örneklem ve 3.532 kişide d = −0,14 buldular; fiilî seçme süreçlerinde değerler sıfır ile −0,14 arasındaydı. Giriş ve seçme sınavları için vardıkları sonuç: etki ihmal edilebilir ile küçük arasında.

Bundan çıkmayan sonuçlar

Olgunun uydurma olduğu çıkmaz. Laboratuvar etkisi defalarca üretildi ve sınav kaygısı gerçektir; bir meta-analizdeki zayıf ortalama, tek bir kişinin yaşadığı hakkında hiçbir şey söylemez.

Grupların testlerde ortalamada neden farklılaştığına dair de hiçbir şey çıkmaz. Bunu açıkça söylemek gerekir, çünkü tekrar çalışmalarının durumu zaman zaman o soruyu başka bir yönde çözüyormuş gibi aktarılır. Çözmez. Önerilen bir açıklamanın iddia edildiğinden zayıf olması, rakip bir açıklamanın lehine kanıt değildir — soru olduğu yerde kalır. Bu sayfa o konuda taraf tutmaz ve içeriği öyle okunmamalıdır.

Kendi puanınız için anlamı

Pratik ders kuramdan dar ve daha yararlıdır. Akıl yürütme testi, tek bir andaki performansı o anın koşullarında ölçer: yorgunluk, gürültülü bir oda, çalan telefon, alışılmadık bir soru biçimi ve sıradan gerginlik sonucu kaydırır. Bu yüzden tek bir sayı, payı olan bir tahmindir; pay IQ testleri ne kadar doğru sayfasında, testin neyi hedeflediği ise IQ testleri nasıl çalışır sayfasında anlatılıyor.

Bu örüntü psikolojide sık görülür: çarpıcı bir bulgu akılda kalıcı bir ad alır, ad kanıttan çok daha uzağa gider ve ihtiyatlı sürüm yıllar sonra çok daha az ilgiyle gelir. Aynısı gelişim zihniyeti için de geçerlidir; bir iddiayı olduğundan daha kesin gösteren düşünme alışkanlıkları ise bilişsel önyargı sayfasında toplanmıştır.

Bu sayfanın kapsamı

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Yayımlanmış araştırmaları, kendi içinde çeliştiği yerler dahil, özetler; psikolojik, tıbbi veya eğitsel tavsiye değildir.

IQ testimiz, çözüldüğü koşullarda akıl yürütme performansını ölçer. Stereotype threat ölçmez, tanı aracı değildir ve hiçbir sonuçtan bir kişinin ya da grubun neden öyle puan aldığı çıkarılamaz.

IQ Revealed; American Psychological Association, Society for the Study of School Psychology, Elsevier, Taylor & Francis, College Board, Google ya da bu sayfada adı geçen dergiler, yayınevleri, kurumlar ve araştırmacılarla bağlantılı değildir ve onlar tarafından desteklenmemektedir. Adları, her iddianın kaynaklandığı çalışmaya kadar izlenebilsin diye anılmıştır.