En yüksek IQ: rekorlar, iddialar ve ölçülebilir sınır

Resmî olarak kaydedilmiş en yüksek IQ, Guinness Rekorlar Kitabı'nın bir zamanlar 228 olarak listelediği Marilyn vos Savant'a aittir — ama bu sayı çocuklukta alınmış bir oran-IQ skorundan gelir, modern testler onu üretemez ve Guinness kategoriyi tam da bu yüzden 1990'da kaldırdı. Yaklaşık 160'ın üzerinde göreceğiniz her rakam — vos Savant, William James Sidis, Terence Tao ya da bir başkası için — ya eski bir oran skoru, ya geriye dönük bir tahmin, ya da doğrulanmamış bir iddiadır.

Gerçekten ölçülebilen en yüksek skor

Düzgün normlanmış modern bir testte alınabilecek en yüksek skor kabaca 160'tır. Bu, WAIS-IV ve Stanford-Binet 5 gibi araçların ölçüm tavanıdır; insan yeteneğinin sınırı değildir. Bunun üzerindeki skorlar «imkânsız» değil, ölçülemez niteliktedir: güvenilir biçimde normlanamazlar ve test, iki olağanüstü kişiyi birbirinden ayıracak kadar zor sorudan yoksun kalır.

En çok anılan iddialar, sıralı

Aranan liste genellikle budur; her isim için en sık öne sürülen rakama göre sıralanmıştır. Bunu kişilerin değil iddiaların sıralaması olarak okuyun: buradaki değerlerden yalnızca biri herhangi bir kurumca yayımlanmıştır ve ilk altısının hiçbiri modern, normlanmış bir testten gelmez.

1. William James Sidis — 250 ilâ 300. Ölümünden sonra yapılmış bir tahmin; hiçbir zaman bir test sonucu olmadı.
2. YoungHoon Kim — 276. Genel nüfus üzerinde hiç normlanmamış yüksek-IQ dernek anketlerinden.
3. Terence Tao — 211 ilâ 230. Çocukluk başarılarına dayanan bir tahmin. «En yüksek IQ'lu matematikçi» sorusuyla en çok anılan isim.
4. Marilyn vos Savant — 228. Burada bir kurumun yayımladığı tek değer, o da geçersiz bir ölçekteki çocukluk oran skoru.
5. Christopher Hirata — 225. Yaygın biçimde tekrarlanan bir tahmin; test, yıl veya uygulayıcı adı yok.
6. Kim Ung-yong — 210. 1990 öncesi aynı Guinness düzeninde alınmış bir çocukluk skoru.

228 neden karşılaştırılabilir bir sayı değil

228, 1956'da 10 yaşında girilen bir Stanford-Binet testinden gelir ve eski yöntemle hesaplanmıştır: zihinsel yaş bölü takvim yaşı, çarpı 100. Vos Savant 10 yaşındayken yaklaşık 22 yaşındaki bir yetişkinin düzeyinde yanıt veriyordu — sayı buradan çıkıyor.

Sorun şu ki oran-IQ ile modern IQ, yalnızca adı ortak olan iki farklı ölçümdür. 228'lik bir oran skoru, onun yetişkinlerin %99,9999999'unu geçtiği anlamına gelmez; 10 yaşındaki diğer çocukların olağanüstü önünde olduğu anlamına gelir. Modern testler ise sapma puanlaması kullanır: skorunuz, kendi yaş grubunuzun çan eğrisindeki yerinizi gösterir. İki ölçek, özellikle uçlarda, birbirine çevrilemez — Guinness kategoriyi kaldırırken kabul ettiği şey de tam olarak budur.

IQ 300, 500 veya 5.000 olabilir mi?

Hayır — ve gerekçe görüş değil, aritmetiktir. Modern IQ, ortalaması 100 ve standart sapması 15 olan bir çan eğrisi üzerindeki sıralamadır. Dolayısıyla her sayı bir enderlik iddiasıdır ve o enderlik, sayıyı yazdığınız anda sabitlenir.

• IQ 200 kabaca 76 milyarda 1'dir. Tarih boyunca yaklaşık 117 milyar insan yaşadığı tahmin edilir: yani tüm insanlık tarihinde bunu görmeyi bir kez beklersiniz.
• IQ 300 kabaca 10⁴⁰ kişide 1'dir.
• IQ 700 yaklaşık 10³⁴⁹ kişide 1, IQ 5.000 ise 23.000 basamaktan uzun bir sayıda 1'dir.

Bu değerler etkileyici durdukları ve kimse yazılmalarını engellemediği için dolaşır. Ama bunlar IQ ölçeğinde yüksek skorlar değildir — ölçeğin dışındadırlar. Hiçbir araç onları üretmez, hiçbir normlama örneklemi onları taşıyamaz ve ima ettiği enderlik yaşamış insan sayısını aşan bir sayı kimseyi ölçmüyordur.

Dünyanın en zeki insanı kim?

Kimse yanıtlayamaz ve bunu takip eden bir kurum yok. Guinness kategorisi 1990'da kaldırıldı ve yerine bir şey konmadı: ne bir sicil, ne bir unvan, ne de güncel bir sahip var. Olsaydı bile bir IQ testi bunu çözemezdi, çünkü yaklaşık 160'ın üzerinde araçlar ayırt etme gücünü yitirir.

Soru ayrıca iki ayrı şeyi birbirine karıştırır. IQ, süre baskısı altındaki belirli bir akıl yürütme bandını ölçer; gündelik anlamıyla «dünyanın en zeki insanı» olmak ise muhakemeyi, yaratıcılığı, bilgiyi ve ortaya konan işi kapsar — tek bir sayının özetleyemeyeceği şeyleri. Bu yüzden akla gelen isimler yaptıkları işle ya da adlarına iliştirilmiş hikâyeyle ünlüdür, doğrulanmış bir skorla değil.

Ünlü IQ listeleri büyük ölçüde kurgudur

Tanınmış herhangi bir ismin yanına «IQ» yazın, kendinden emin bir sayı çıkar. Bunların neredeyse hiçbiri, bir uzman tarafından uygulanmış belgeli bir teste dayanmaz. Liste listeyi besler ve tekrar, kanıt gibi görünmeye başlar. Ayıklamak için basit bir kural yeter: testin adını, yılını ve uygulayanı kimse söyleyemiyorsa, o sayı veri değil süstür.